وجود نداشته باشد . اين جانب تلاش فراوانى كردم كه كتابهايم عارى از غلط چاپى باشد ، ولى موفق نشدم . من قبلا تحمّل ديدن يك غلط چاپى را در كتاب و يا مقالهاى نداشتم ، لكن به تدريج با آن مأنوس شدم . تنها چيزى كه با آن انس نگرفتم و باورم نمىشد اين است كه اينگونه غلطها را در مصحف شريف ببينم ، براى نمونه در برخى از چاپها ديدم كه به جاى « يبسط » با سين ، « يبصط » با صاد آمده است . در قرآنى كه به عنوان متن تفسير رازى در سال 1935 در مصر چاپ شد ، آيهء 146 از سورهء بقره چنين آمده است : « و إن فريقا منهم ليكتمون الحق و هم لا يعلمون » ، درحالىكه
« وَ هُمْ يَعْلَمُونَ »
درست است . از چنين غلطى نمىتوان چشمپوشى كرد . همچنين در تفسير المنار ، چاپ دوم ، آيهء 212 از سورهء بقره چنين نوشته شده است : « و الذين اتقوا فوقهم إلى يوم القيامة » درحالىكه
« فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ »
درست است . گناه اين اشتباه كمتر از اشتباه قبلى نيست . در منطقهء ما ، « جبل عامل » اگر كسى دچار اشتباهى شود ، براى توجيه اشتباه خود به اين ضرب المثل معروف تمسّك مىكند كه : « در نگارش قرآن هم اشتباه وجود دارد » . در تفسير مجمع البيان ، چاپ عرفان ، آيهء پانزدهم از سورهء احقاف ، چنين نوشته شده است : « حتى إذا بلغ أربعين سنة » ، درحالىكه
« حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً »
درست است .
غرض از اشاره به مطلب بالا آن نيست كه من به جهت وجود اشتباه چاپى در اين كتاب ، پيشاپيش از خواننده معذرت بخواهم ، هرچند اين اشاره خواهى نخواهى ، در واقع نوعى معذرتخواهى نيز هست ، بلكه هدفم آن است كه به كسانى كه تنها به اشتباه لفظى توجّه مىكنند و از بيان معنا و دانستن آن چشم مىپوشند و نيز به شخصى كه روزى به من گفت : « در كتاب تو غلطهاى چاپى زيادى وجود دارد » و دربارهء مطالب سودمند ديگرش چيزى نگفت ، آنسان كه گويى در كتابهاى من جز اشتباه چاپى ، مطلب ديگرى نيست ، بگويم : خدا تو را ببخشد و من و تو را هدايت كند .
درهرحال ، من از وجود خطاهاى فكرى و نيز چاپى در اين كتاب معذرت