اين جنگ را صادر كند و مراد از حديث : « من مأمور شدم تا با مردم بجنگم . . . » نيز همين صورت است ، بدين معنا كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد : من با مردم مىجنگم در صورتى كه من و يا نايبم بدانيم كه جنگ به خاطر كلمهء « لا إله إلّا اللّه » به نفع بشريت است و در غير اينصورت ، براى هيچكس ، هركه باشد ، جايز نيست كه احدى را به گفتن « لا إله إلّا اللّه » مجبور كند . لازم به يادآورى است كه دفاع از جان و يا از دين و حق نياز به اجازهء حاكم و يا ديگرى ندارد . ما قبلا در هنگام تفسير آيهء 193 در بخش « نبرد اسلام عليه ظلم و فساد » در اينباره سخن گفتيم .
قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ .
خداوند با روشنترين سخن ، و محكمترين دليل ، حق را بيان كرده است تا آنجا كه حجّتى براى كافران و بهانهاى براى بهانهگيران باقى نمانده است و هركس كه راه هدايت و حق را بشناسد ، راه ستم و باطل را نيز مىشناسد ، چراكه پس از حق ، جز گمراهى وجود ندارد . ملّاصدرا سخنى دارد بدين مضمون : معناى
« تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ »
آن است كه انسان با توجّه به دلايل و براهين و انديشيدن دربارهء آنها ، حق را از باطل و ايمان را از كفر جدا سازد ؛ امّا كسىكه از روى تقليد اعتقاد پيدا مىكند ، ميان او و حيوان ، جز همين اعتقاد ، تفاوت ديگرى وجود ندارد . البته ، كسىكه با نيّت خالص و صفاى باطن به صالحان اقتدا كند ، همان پاداشى را در قيامت دريافت خواهد كرد كه صالحان دريافت مىكنند .
فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها .
اقوال و نظريهها در تفسير « طاغوت » زياد است . برخى از مفسّران ، آنها را تا نه نظريه رساندهاند . برخى گفتهاند : مراد از طاغوت شيطان است . برخى گفتهاند : مراد از آن ، دنياى پست است . نزديكترين نظريه به فهم و معناى لفظ ، تفسير شيخ محمّد عبده است و آن اينكه طاغوت چيزى است كه پرستش آن و ايمان به آن موجب طغيان و بيرون رفتن از راه حق شود . مراد از چنگ زدن به عروة الوثقى ، رفتن بر راه راست است كه روندهء آن هيچگاه راهش را گم نمىكند ؛ نظير كسىكه به محكمترين رشته