لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ .
مراد از اين آيه آن است كه تمام جهان تحت سلطنت و در تدبير خداوند است و هيچ چيزى از آن بيرون نيست . از امام على عليه السّلام دربارهء معناى لا حول و لا قوّة إلّا باللّه پرسيدند ؟ حضرت فرمود : ما ، در مالكيت چيزى با خدا شريك نمىباشيم و ما چيزى را مالك نمىشويم مگر اينكه او به ما تمليك كند و هرگاه چيزى را كه او به مالكيت آن سزاوارتر از ماست ، به ما تمليك كند ، ما را مكلّف ساخته و هرگاه آن را از ما بستاند ، تكليف خود را از ما برداشته است .
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ .
كلمهء استفهام در اينجا به معناى نفى و انكار است ، يعنى هيچكس در نزد خداوند شفاعت نمىكند مگر به فرمان او . اين آيه ، ردّى بر سخنان مشركان است كه مىگويند : بتها آنانرا به خدا نزديك مىكنند . خداوند تعالى از زبان اين مشركان چنين حكايت مىكند : « . . . و مىگويند : اينها شفيعان ما در نزد خدايند . بگو : آيا به خدا از چيزى خبر مىدهيد كه در زمين و آسمان از آن سراغى ندارد ؟ » . « 1 »
در تفسير آيهء 48 دربارهء شفاعت سخن گفتيم . برخى از عارفان گفتهاند : مردم در فرداى قيامت بر چند دستهاند : پيشىگرفتگان و آنان در پيشگاه خدا مقرّبند . اصحاب يمين و آنان اهل سعادت و نجاتند . اصحاب شمال و آنان بدبختانى هستند كه در عذابند . اهل عفو و آنان كسانى هستند كه عمل نيك را با عمل بد مخلوط كردهاند و همين گروه هستند كه شفاعت دربارهء آنان پذيرفته مىشود . زيرا خداى تعالى فرموده است : « و گروهى ديگر به گناهان خود اعتراف كردند كه اعمال نيكو را با كارهاى زشت آميختهاند شايد خدا توبهشان را بپذيرد ، زيرا خدا آمرزنده و مهربان است » . « 2 »
يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ ؛
خداوند كارهاى نيك و بد بندگان خود را ، چه كارهايى كه در گذشته انجام دادهاند و چه كارهايى كه در آينده انجام خواهند داد ،
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيهء 18 .
( 2 ) . توبه ( 9 ) آيهء 103 .