موسى كليم - عَلى نَبِيِّنا وَآلِهِ وَعَلَيْهِ السلام - با مقام بزرگ نبوّت و معرفت ، پس از آن رياضات ، چون در مقام مقدّسين و اصحاب محبّت قدم نهاد و به ملاقات محبوب شتاب كرد ، نداى
فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً
« 1 » او را از محبت زن و فرزند ، منع كرد « 2 » كه هان ! اگر خيال ورود در وادى عشق و محبت - كه وادى مقدَّسين و مُخلَصين است - دارى ، با محبتِ ديگران نتوان در آن قدم نهاد با آنكه محبت موسوى چون محبّت امثال ما نخواهد بود ، و شايد از اين جهت تعبير شده است به « نعلين » كه در اسفل اعضا است و سهلُ الخلع است .
بالجمله ، با حبّ دنيا و نفس ، هوس معرفت اللَّه در سر پختن ، هوس خامى است ، و اگر در مقام تهذيب باطن و تصفيه قلب و تعديل اخلاق است نيز ، با محبت دنيا و نفس ، موفق به قطع مادّه يكى از موبقات و مهلكات نفسانيه و متحلّى به يكى از حليههاى فضائل نفسانيه نخواهد شد . مبدأ تمام تهذيبات ، تعديل قواى ثلاثهء واهمه شيطانيه و شهويه بهيميه و غضبيه سَبُعيه است ، و حرص به دنيا و محبّت به آن اين قوا را از حال اعتدال خارج كند . برافروخته شدن آتش شهوت و غضب ، در اثر حبّ نفس و دنيا است ، و در اثر آن ، قوه واهمه از اعتدال خارج شود و به تدبيرات شيطانيه برخيزد .
و اگر درصدد تعمير آخرت و جنّت اعمال است ، از راه تقوا و اعمال صالحه نيز ، با حبّ دنيا ، موفق به هيچ يك از مراتب آن نشود . حبّ دنيا انسان را به محرّمات الهيه وادار كند و از واجبات شرعيه منصرف كند . ترك واجبات ماليه ؛
هامش
( 1 ) - « [ اى موسى ] پاى پوشِ خويش را بيرون آور ، كه تو در وادى مقدَّسِ طُوى مىباشى » . ( طه ( 20 ) : 12 )
( 2 ) - « اين تأويل براى خَلْع نَعْلَيْن ، مُتخَّذ است از آنچه كه صدوق در كتاب كمال الدين ، ص 460 ، از امام عصر مهدى موعود عليه السلام نقل كرده است » .