رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً
« 1 » .
و از اين جهت است كه در مفتاح كتاب الهى « 2 » ، اين دو اسم بزرگ تابع اسم اعظم قرار داده شده است ، اشارهء به آنكه مفتاح وجود ، حقيقتِ رحمت رحمانيه و رحيميه است ، و رحمتْ سابق بر غضب ، و از اين باب ، اهل معرفت گويند : « بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ظَهَرَ الْوُجُودُ » « 3 » .
اين اسم رحمت - كه شعب آن رأفت و عطوفت و امثال آن از اسماء صفاتيه و افعاليه است - اسمى است كه حق تعالى بيشتر ، خود را به آن معرفى فرموده و در هر يك از سور قرآنيه آن را تكرار فرموده تا دلبستگى بندگان به رحمت واسعه آن ذات مقدّس روزافزون شود و دلبستگى به رحمت حق منشأ تربيت نفوس و نرم شدن قلوب قاسيه شود .
با هيچ چيز مثل بسط رحمت و رأفت و طرح دوستى و مودّت نمىتوان دل مردم را به دست آورد و آنها را از سركشى و طغيان بازداشت ، و لهذا ، انبياء عظام مظاهر رحمت حق - جلّ وعلا - هستند ، چنانچه خداى تعالى معرفى رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه وآله و سلم - را فرموده در آخر سوره توبه - كه خود سورهء غضب است - به اين نحو :
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ
« 4 » .
هامش
( 1 ) - « پروردگارا رحمت و دانش تو بر همه چيز احاطه دارد » . ( غافر ( 40 ) : 7 )
( 2 ) - مراد سوره فاتحة الكتاب ( حَمد ) است .
( 3 ) - الفتوحات المكّية ، ج 1 ، ص 102 .
( 4 ) - « هر آينه پيامبرى از خودِ شما بر شما مبعوث شده است ، هر آنچه شما را رنج مىدهد بر او گران مىآيد ، و اصرار بر هدايت شما دارد و با مؤمنان رؤوف و مهربان است » . ( التوبة ( 9 ) : 128 )