و حقارت روح به بدن سرايت كند ، و آن را به صورت حيوان كوچكِ بىمقدارى درآورد كه در زير پاى مخلوق پايمال شود تا مردم از حساب فارغ شوند .
و محتمل است آن صورت غيبيّه ملكوتيّه ، عكس العمل أطوار مُلْكيّه دنياويّه باشد ، و چون اين جا خود را بزرگ جلوه داده است ، حق تعالى او را در آن عالم كوچك و حقير كند .
« كَما تُدِيْنُ تُدانُ » .
« 1 »
و در كافى شريف ، از حضرت صادق - عليه السلام - روايت شده است كه :
« در جهنّم وادى [ اى ] است از براى متكبّران كه آن را سَقَر گويند . به خداى تعالى شكايت كرد از شدّت حرارت خود و خواهش كرد كه اذن دهد كه تنفس كند .
پس نفَس كشيد و جهنَّم از آن محترق شد » . « 2 »
عزيزا ! انسان اگر احتمال صدق اين طور احاديث را بدهد ، بايد بيشتر از ما درصدد علاج نفس برآيد . جائى كه چيزى ، خود محل عذاب و آتش است ، از شدّت حرارت به ناله درآيد و از نَفَس آن جهنَّم محترق شود ، آيا ما با اين عذاب ، بايد چطور به سر بريم ؟ آيا براى اين چند روزه سركشى و بزرگى فروشى به بندگان خدا يا تكبّر به عبادت و اطاعت خدا ، چطور خود را حاضر كنيم از براى چنين عذابى كه جهنم را به فرياد درآوَرَد ؟ واى به حال غفلت و سرمستى ما . امان از اين بىهوشى و خواب سنگين ما .
هامش
( 1 ) - اين جمله مَثَلى است سائر و مشهور ، و امام صادق - عليه السلام - از صحابى جليل القدر أبو ذرّ غفاري - رضي اللَّه عنه - خطبهاى را نقل فرمودند ، كه ابو ذر در خلال آن فرمود :
« . . . كَما تُدِينُ تُدانُ يا مُبْتَغِي العِلْمِ »
يعنى : همان گونه كه عمل كنى ، جزا و پاداش مىيابى ، اى طالب علم .
( اصول كافي ، ج 2 ، ص 108 ، باب ذمّ الدُّنيا و الزُّهد فيها ، ح 18 ؛ همان كتاب ، ج 2 ، ص 112 ، ح 4 ) .
( 2 ) - متن حديث ، اين است :
« إنَّ في جَهَنَّمَ لَوادِياً لِلْمُتَكَبِّرِينَ يُقالُ لَهُ : سَقَرٌ ، شَكا إلى اللّهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - شِدَّةَ حَرِّهِ ، وَ سَألَهُ أنْ يَأْذَنَ لَهُ أنْ يَتَنَفَّسَ فَتَنَفَّسَ فَأحْرَقَ جَهَنَّمَ » .
( همان مصدر ، ج 2 ، ص 235 - 234 ، باب الكبر ، ح 10 ) .