تصحيح التوكّل » « 1 » همين است كه مذكور شد ؛ گرچه شارح قاسانى « 2 » غير از آن فهميده و شرح كرده « 3 » . بالجمله ، اجمال در طلب و سعى در حاجات خود و مؤمنين ، منافات با توكل ندارد ، چنانچه معلوم شد .
فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و اشارهء به معنى حرص و اين كه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است
بدان كه يكى از لطايف و حقايقى كه در فطرت تمام عائلهء بشرى ، به قلم قدرت ازلى ، ثبت و از احكام فطرت مخموره است ، فطرت افتقار است .
و آن چنان است كه جميع سلسلهء بشر - بىاستثناء احدى از آحاد - بىاختلاف رائى از آراء ، خود را به هويّت ذاتيّه و به حسب اصل وجود و كمال وجود محتاج و مفتقر ، و حقيقت خود را متعلق و مرتبط بيند . و فرضاً اگر سلسلهء غير متناهيه [ اى ] از آنها تشكيل شود ، جميع آحاد سلسلهء غير متناهيه به لسان
هامش
( 1 ) - شرح منازل السائرين ، عبد الرزَّاق كاشاني ، ص 174 .
( 2 ) - مراد از شارح قاسانى ، مولى عبد الرّزاق كاشانى ، متوفّى در سال 735 هجرى است . وى از عرفاى محقّق قرن هشتم هجرى و جامع علوم ظاهرى و باطنى بوده . وى از اجلّه شاگردان شيخ كبير صدر الدّين قونيوى ، و با علاء الدّوله سمنانى معاصر بوده و مكاتبات عرفانى داشته ، و شاگردى محقّق همچون شيخ داود قيصرى ( شارح مشهور فصوص ابن عربى ) را تربيت كرده است . او را تأليفات بسيار بوده كه مشهورترين آنها عبارتند از : شرح فصوص الحكم ابن عربى ، شرح منازل السائرين خواجه عبد اللَّه انصارى ، تأويلات آيات قرآن كريم ( كه به خطاء به ابن عربى نسبت داده شده است ) و اصطلاحات الصوفيّة .
( الذريعة ، آقا بزرگ طهرانى ، ج 14 ، ص 188 ؛ نفحات الانس ، جامى ، ص 483 ) .
( 3 ) - شرح منازل السائرين ، عبد الرّزاق كاشانى ، ص 175 - 174 .