و در تمام بدن منتشر شود و عمل هضمى كه هضم سوم است ، آنجا انجام گيرد ، و جزء مصفّاى آن كه صالح است براى بدل ما يتحلّل ، از منافذ بسيار رقيقى كه در عروق شعريه است - به طور نشو ترشح مىكند ، و در آن جا عمل هضم رابع انجام مىگيرد . و در اين هضم ، يك فضلى حاصل شود به واسطهء قوّهء مولّده ، كه از خلاصهء اغذيه افراز و تهيه گردد كه مبدأ مولود ديگر شود . و قسمتى از خون صافى و خالص كه به قلب وارد شود و در آنجا نيز تصفيه و تعديل شود ، از بخار آن كه در جانب چپ قلب متمركز گردد ، از مجارى مخصوص به سمت دماغ مرتفع شود و در آنجا تشكيل مغز داده شود كه مركز ادراك است . ( و تفصيل هر يك از اين امور ، از عهدهء اين اوراق خارج است و كسى احاطه به همهء اطراف آن نتواند پيدا كرد ) .
اكنون با نظر تأمل و تدبر فكر كن كه مواد عالم طبيعت را در چه كارخانه ممكن است اين طور تصفيه و تجزيه نمود و طبخ و نضج كرد ، به طورى كه يك مادّهء متشابه الأجزاء و متوافق الكيفيَّه در يك موضع ، استخوان به آن صلبى سختى تشكيل دهد ، و در يك موضع ، پردهء چشم يا جليديه يا مغز سر و نخاع به آن لطافت را تشكيل دهد ؟ ! در يك محل مركز ادراكات را ، و در يك محل مركز تحريكات را ، به آن نظام مرتب دقيق تشكيل دهد ؟ !
آيا كدام فطرت پاك بىآلايش تصديق مىكند يا احتمال مىدهد كه اين نظام به اين دقيقى كه علماء تشريح و معرفة الأعضاء ، كه چندين هزار سال است با دقتهاى كامل و صرف عمر و بررسى از تشريح اعضاى انسان ، هنوز درست به دقائق و حقايق آن پى نبردند ، و با اين ترقى علمى - كه دنياى امروز در اين امور كرده - باز از معرفت كامل آن پايشان در گِل و عقلشان فَشَل است ، بىمنظِّمِ كامل
شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: السيد الخميني
ص١٢١