لازمهء آنها انكار و جحود است . پس ، تصديق از جنود عقل و جحود از جنود جهل است .
فصل دوم [ اصلاح نفس از جحود ]
بدان كه انسان تا در اين عالم طبيعت - كه عالم مادّه و تغيّر است - واقع است ، مىتواند حالت جحود و انكار را - كه از بدترين احوال نفس است و موجب خذلان نفس و خسران ابدى است - تغيير دهد و از تحت تصرّف جند جهل و شيطان بيرون آيد و در تحت تصرّف عقل و رحمان وارد شود ، و آن به علم نافع و عمل صالح انجام پذيرد .
اما علم نافع : تفكر در لطايف مصنوعات و دقايق اسرار وجود است ، و اين تفكر از براى متوسّطين ابوابى از معرفت باز كند ، گرچه براى كاملين حجاب است ، و اين حسنهء قلبيهء ابرار ، سيئهء مقرَّبان درگاه است . « 1 »
طريق تفكر در لطايف صنعت بىشمار است ، ولى از همه چيز نزديكتر به ما ، خود ما است و معرفت نفس ، بلكه ساختمان بدن ، بلكه افعال بدن ، طريق معرفت اللَّه است
« مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ [ فَقَدْ ] عَرَفَ رَبَّهُ » .
« 2 »
ما اكنون متوجه مىشويم به يك عمل هضمى اين كارخانهء عجيب ، يعنى كارخانهء بدن انسان ، مىبينيم كه در حيوانات - كه يكى از آنها انسان است - به
هامش
( 1 ) - اشاره است به اين حديث شريف :
« حَسَناتُ الأَبْرارِ سَيِّئاتُ الْمُقَرَّبينَ » .
يعنى : نيكيهاى خوبان ، بديهاى مُقرَّبان است . ( بحار الأنوار ، ج 25 ، ص 205 ، ح 16 ) .
( 2 ) - كسى كه خود را شناخت ، پس بتحقيق خدا را شناخته است .
( تصنيف غرر الحكم ، ص 232 ، ح 4637 ؛ عوالي اللّآلي ، ج 4 ، ص 102 ، ح 149 ) .