نورانيت و تصديق فايده دارد ، بر دو نوع است : يكى اعمال قلبيه ؛ و ديگر اعمال قالبيه است .
و مراد از اعمال قلبيّه در اين مقام ، اعمالى است كه فطرت را به حالت اوليهء خود برگرداند و استرجاع روحانيّت فطريّه كند . و عمدهء آن توبه است به شرايط باطنيّه و ظاهريهء آن ( و ما حقيقت توبه ، و مُقوّمات و شرايط آن را در باب خود هم ، در اين رساله بيان مىكنيم ، ان شاء اللَّه . و شرحى از آن را در كتاب « شرح اربعين حديث » مذكور داشتيم ) . « 1 »
و پس از آن ، اشتغال به تزكيه و تطهير قلب و تصفيه و تلخيص آن از غواشى طبيعيّه - كه عمدهء آن حُبّ دنيا و خودخواهى و خودبينى و خودرأيى است - پيدا كند كه از مهمّات باب سلوك الى اللَّه است كه اهل مجاهده و سلوك به آن از هر چيز بيشتر اهميت دهند ، و در اين اوراق ، شمه [ اى ] از هر يك مذكور خواهد شد در محل خود - ان شاء اللَّه تعالى .
و اما عمل قالبى در اين مقام ، اعمالى است كه نفس را متذكّر احوال خود كند و از خواب گران و سكر طبيعت برانگيزد ، و آن اشتغال به اذكار وارده از اهل بيت وحى و طهارت است با شرايط آن - كه عمده ، حضور قلب است - به مقصد تذكّر نفس و بيدار نمودن آن در اوقاتى كه اشتغال نفس به كثرت و دنيا كمتر باشد ؛ مثل اواخر شب و بين الطّلوعين .
در كافى شريف روايت كند كه خداى تعالى به « عيسى » فرمود : « اى عيسى ! نرم كن براى من قلبت را و بسيار ياد من كن در خلوتها . و خشنودى من در آن است كه در دعا تَبَصْبُصْ كنى ؛ يعنى ، از روى خوف و رجا و ذلّت و خوارى به
هامش
( 1 ) - چهل حديث ( شرح أربعين حديث ) ، ص 271 ، ذيل حديث 17 .