العلمِ محيطى به همهء مصالح و مفاسد پيدا شده باشد ؟ !
آيا يك ساعت كوچك با اين اجزاء بسيطه ، محتاج به صانع عالِم است ، و اين دستگاه خلقت انسانى ، با اين عظمت و اعضا و اجزاء بيشمار ، كه هر يك از روى كمال صنعت و مصلحت به كار برده شده ، محتاج به صانع حكيم عالِم نيست ؟ !
آيا دستگاه راديو ، كه امواج محسوس منتشر در جوّ را مىگيرد و تحويل مىدهد صانع حكيم و مدبّر كامل قابل همه طور قدردانى لازم دارد ، و دستگاه روح انسانى كه امواج دقيق معقول و محسوس و ملك و ملكوت را مىگيرد و تحويل مىدهد ، مدبّر حكيم كامل لازم ندارد ؟ !
اگر خداى نخواسته ، انسانى محجوب ؛ نه ، بلكه حيوانى به صورت انسان ، به واسطهء امراض قلبيه - كه منشأ همه امراض باطنيّه است - چنين احتمالى دهد ، از فطرت انسانيّت خارج است و بايد علاج قطعى از اين مرض باطنى كند . اين ، آن مردهء به صورت زندهاى است كه حق تعالى دربارهء او فرمايد به رسول گرامى خود ، در [ سوره ] فاطر ، [ آيه ] 22 :
« وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ » .
« 1 »
اين ، آن حيوانى است كه در چراگاه طبيعت مىچرخد و مىچرد كه دربارهء او فرمايد :
« ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلْهِهِمُ الْأَمَلُ »
« 2 » و مىفرمايد :
« إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا » .
« 3 »
و اما عمل صالح كه براى تبديل احوال نفس و حالت ظلمت و جحود آن به
هامش
( 1 ) - تو نمىتوانى سخن خود را به مُردگانى كه در گور خُفتهاند ، بشنَوانى .
( 2 ) - واگذار ايشان را تا بخورند و بهرهور شوند ، و آرزو ايشان را به خودشان مشغول سازد . ( حِجْر / 3 ) .
( 3 ) - اينان چون چهارپايانند ، بلكه از چهارپايان هم گمراهترند . ( فُرقان / 44 ) .