اكنون اگر از روى دقّت حساب شود ، براى تحصيل مقدّمات يك غذاى لذيذ در دنيا ، چه تعبهائى اهل دنيا به خود راه مىدهند ؟ ! از مقدمات بعيده اگر حساب شود ، مصيبت عظيم رخ مىدهد تا وقتى كه آن را تحصيل كرد ، با آن همه مزاحمات و معارضات بيشمار ، در طبخ و اصلاح آن محتاج به تعبهاى بسيار است . حتى در وقت أكل نيز مقدماتى دارد كه خالى از زحمت و تعب نيست ، منتهى آن كه انسان ، چون مأنوس است ، به نظرش نمىآيد . و پس از خوردن ، اول تعبهاى هضم و دفع كه هر يك مصيبتى است كه اگر عامّ البلوى نبود و انس نبود ، هيچ وقت انسان حاضر براى تحمل هيچ يك نبود . اين حالِ لذّات اين عالم است .
اكنون ملاحظه كن دردها و رنجها و مصيبتها و ساير امور را كه انسان در هر روز زندگانى اين عالم به آن مبتلاست . پس آنچه كه انسان عاشق اوست - كه راحتى مطلق است - در اين عالم ميسور نيست ، ولى در عالم ملكوت - به طورى كه ارباب شرايع خبر دادند « 1 » - اين راحتى مطلق موجود است . پس انسان بالفطره متوجه عالمى است كه در آن راحتى بىرنج و تعب ، و لذّتى بىمزاحم و كدورت است .
و نيز انسان به حسب فطرت ، عاشق حريّت و آزادى است كه هر چه بخواهد بكند ، حتى ارادهء او نيز نافذ باشد ؛ به طورى كه در مقابل سلطنت و قدرت او مدافع و مزاحمى نباشد . و معلوم است كه در اين عالم ، همچو قدرت و نفوذ اراده يافت نشود ، لا أقل طبايع اين عالم تعصّى دارند كه تحت ارادهء انسان باشند - چنانچه واضح است - و اين طور سلطنت جز در عالم ما بعد الطبيعه - كه
هامش
( 1 ) - نگاه كنيد به : بحار الأنوار ، ج 8 ، ص 71 ، باب الجنّة و نعيمها ( 23 ) .