اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
« 1 » كه پس از آيهء كريمهء متقدّمه است ، باز مىشود . و حسب احتمالات متقدّمه در اين آيهء شريفه نيز مناسب آن احتمالات مختلف المراتب و متّحد الحقيقه احتمالاتى است كه تفصيل آن را مجال نيست و فقط به ذكر يك نكته بسنده مىكنم و آن ، آنست كه نسيان حق موجب نسيان انفس مىشود ، چه « نسيان » به معنى فراموشى باشد يا به معنى ترك ، در هر دو معنى هشدار شكنندهاى است . لازمهء فراموشى حق تعالى آن است كه انسان خود را فراموش كند ، يا بگو حق تعالى او را به فراموشى از نفس خود كشاند و در همهء مراحل سابق ، صادق است . در مرحلهء عمل ، آن كس كه خدا را و حضور او - جلّ و علا - را فراموش كند به فراموشى از خويشتن خويش مبتلا شود يا كشيده شود ، بندگى خود را فراموش كند ، از مقام عبوديّت به فراموشى كشيده شود و كسى كه نداند چى است و كى است و چه وظيفه دارد و چه عاقبت ، شيطان در او حلول نموده و به جاى خويشتنِ او نشسته ، و شيطانْ عاملِ عصيان و طغيان است و اگر به خود نيايد و به ياد حق برنگردد و به همين حالِ طغيان و عصيان از اين جهان منتقل شود ، شايد به صورت شيطان مطرود حق تعالى درآيد .
و به معنى ديگرش كه به معنى ترك باشد ، دردناكتر است زيرا اگر ترك اطاعت حق و ترك حق موجب شود كه حقْ او را ترك كند و به خود واگذارد و عنايات خود را از او قطع فرمايد شك نيست كه به خذلان دنيا و آخرت منتهى مىشود . در ادعيهء شريفه « 2 »
هامش
( 1 ) - سورهء حشر ، آيهء 19 : « همانند آنهايى نباشيد كه خدا را فراموش كردند پس خدا خودشان را از يادشان برد ، اينان فاسقانند »
( 2 ) - از جمله در دعاهاى زيادى از معصومين - عليهم السلام - آمده است كه : «
لا تَكِلْنى إلى نفسى »
مرا بخودم وامگذار . «
لا تَكِلْنى إلى نفسى طَرفة عينٍ » .
( خدايا ) چشم به هم زدنى مرا به خودم وامگذار . الكافي 2 : 524 / 10 ، كنز العمال 2 : 139 / 3498 ، و نيز امام چهارم ( عليه السلام ) عرض مىكند : «
و انظر لي في جميع أُموري فإنّك إن وكَّلتني إلى نفسي عجزتُ عنها و لم أَقُم ما فيه مصلحتها » .
( خدايا ) در تمام كارهايم مرا يارى ده كه اگر مرا به خودم واگذارى بدانها قادر نخواهم بود و آنچه را كه مصلحت است نتوانم كرد . صحيفهء سجاديه : 120 ، دعاؤه ( ع ) عند الشدّة و الجهد و تعسّر الامور ، و در دعاى ديگرى عرض مىكند : «
و لا تكلنى إلى حولى و قوّتى . . . »
( خدايا ) مرا به قدرت و نيروى خودم وامگذار . صحيفهء سجاديه : 328 ، دعاؤه ( ع ) فى يوم عرفة .