طغيان پيدا مىكند ، استغناى علمى پيدا مىكند ، به همان مقدار طغيان پيدا مىكند ، مقام پيدا مىكند ، به مقدارى كه مقام پيدا كرده است طغيان مىكند . فرعون را كه خداى تبارك و تعالى « طاغى » مىگويد هست براى همين است كه مقام پيدا كرده بود و انگيزهء الهى در او نبود و اين مقام او را به طغيان كشيده بود . كسانى كه چيزهايى كه مربوط به دنياست و آنها را بدون تزكيهء نفس پيدا مىكنند ، هر چه پيدا بكنند ، طغيانشان زيادتر خواهد شد و و بال اين مال و اين منال و اين مقام و اين جاه و اين مسند از چيزهايى است كه موجب گرفتاريهاى انسان است در اينجا و بيشتر در آنجا . انگيزهء بعثت اين است كه ما را از اين طغيانها نجات دهد و ما تزكيه كنيم خودمان را ، نفوس خودمان را مصفا كنيم و نفوس خودمان را از اين ظلمات نجات بدهيم . اگر اين توفيق براى همگان حاصل شد ، دنيا يك نورى مىشود نظير نور قرآن و جلوهء نور حق . تمام اختلافاتى كه بين بشر هست ، اختلافاتى كه بين سلاطين هست ، اختلافاتى كه بين قدرتمندان هست ، ريشهاش همان طغيانى است كه در نفس هست . ريشه اين است كه انسان ديده است كه خودش يك مقام دارد طغيان كرده است و چون قانع نمىشود به آن مقام ، اين طغيان اسباب تجاوز مىشود ، تجاوز كه شد ، اختلاف حاصل مىشود و اين فرق نمىكند ، از آن مرتبهء نازلش طغيان است تا آن مرتبهء عالى آن . از مرتبهء نازلى كه دريك روستا بين افراد اختلاف حاصل مىشود ريشهء آن همين طغيان است ، تا مرتبهء بالاتر و هر چه بالاتر برود طغيان زيادتر مىشود . فرعونى كه طغيان كرد و
أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى
« 1 » گفت ، اين انگيزه در همه است ، فقط در فرعون نيست . اگر انسان را سر خود بگذارند ،
أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى
خواهد گفت . انگيزهء بعثت اين است كه اين نفوس سركش را و اين نفوس طاغى را و ياغى را از آن سركشى و از آن طغيان و از آن ياغيگرى كنترل كند و تزكيه كند نفوس را .
مهذب نبودن نفوس منشأ اختلافات
همهء اختلافاتى كه در بشر هست براى اين است كه تزكيه نشده است . غايت بعثت اين
هامش
( 1 ) - سورهء نازعات ، آيهء 24 : من پروردگار برتر شما هستم .