به درد نمىخورد . اين براى اين است كه اسلام را نشناختهاند . نه شما حق داريد كه بگوييد كه اين معانى معرفت و اين - عرض مىكنم - كه معارف الهيه ، اينها ديگر چى است . اين هم براى اين است كه اگر يك همچنين چيزى بگوييد شما هم مثل آنها هستيد ؛ نه هم حق دارند اينها - هر دو دسته - بگويند كه آن حرفهايى كه اينها مىزنند كه بايد - عرض مىكنم كه - رفع ظلم بشود و عدالت بسط پيدا كند ، شما مىتوانيد تخطئه كنيد . آن هم بايد باشد . همه هست . محصور نيست اسلام به اينها . اسلام انسانى مىسازد عدالتخواه و عدالتپرور ، صاحب اخلاق كريمه ، صاحب معارف الهيه ؛ كه وقتى كه از اينجا رخت بربست و وارد شد در يك عالم ديگرى ، به صورت انسان باشد ، آدم باشد .
آنهايى كه آن طرف را مىبينند و اين طرف را نمىبينند ناقصند -
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
،
غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ
، غيرِ ضالين . در يك روايتى هست - من نمىدانم وارد است يا نه - هست ؛ مىگويند ، نقل مىكنند كه قضيهء مغضوب
عَلَيْهِمْ
- به حَسَب قول مفسرين - عبارت از يهود است و ضالين عبارت از نصارا . در يك روايتى نقل مىكنند - من نمىتوانم تصديق كنم ، من نقل مىكنم از آنهايى كه نقل كردهاند - كه رسول اللَّه - مثلًا - فرموده است :
كانَ اخى موسى عَيْنُهُ اليُمْنى عَمْياء و اخى عيسى عَيْنُهُ اليُسْرى عَمْياء ، وَ انا ذُو العَيْنَيْنِ « 1 »
آنهايى كه مىخواهند تأويل كنند ، مىگويند چون تورات بيشتر توجه به ماديات و امور سياسى و دنيوى داشته است - يهود هم كه مىبينيد دو دستى چسبيدهاند و دارند مىخورند دنيا را و باز هم بسشان نيست ، امريكا هم آنها دارند مىخورند ، ايران هم الآن آنها دارند [ مىخورند ] باز هم بسشان نيست ، همه جا و همه را مىخواهند - و در كتاب حضرت عيسى [ عليه السلام ] توجه به معنويات و روحانيت بيشتر بوده است ؛ از اين جهت « عين يُسرا » يش كه عبارت از طرف طبيعتش است عَمْياء بوده است - البته من نمىتوانم بگويم
هامش
( 1 ) - برادرم موسى چشم راستش نابينا بود و برادرم عيسى چشم چپش ، و من هر دو چشمم بيناست . منسوب به پيامبر ( ص ) امام خمينى در كتاب سر الصلاة اين روايت را نقل فرموده در تفسير آن نوشتهاند : « جناب موسى را كثرتْ غلبه بر وحدت داشت ، و جناب عيسى را وحدت غالب بر كثرت بود ؛ و رسول ختمى را مقام برزخيت كبرا [ بود ] كه حد وسط و صراط مستقيم است . » سر الصلاة ، معراج السالكين و صلاة العارفين . تهران : مؤسسهء تنظيم و نشر آثار امام خمينى ، 1375 ، ص 92 .