مسمّاى « اللّه » است ، كه در وجههء غيبيه عين تجلى به فيض اقدس است ، و در تجلى ظهورى كمال جلا و استجلاء عين مقام جمع واحديت به اعتبارى ، و كثرت اسمائيه به اعتبارى است . و تعين اسم جامع و صورت آن عبارت از عين ثابت انسان كامل و « حقيقت محمديّه » ، صلّى اللّه عليه و آله ، است . چنانچه مظهر تجلى عينى فيض اقدس فيض مقدس است ، و مظهر تجلى مقام واحديت مقام الوهيت است ، و مظهر تجلى عين ثابت انسان كامل روح اعظم است ، و ساير موجودات اسمائيه و علميه و عينيه مظاهر كليه و جزئيهء اين حقايق و رقايق است ، به ترتيبى بديع كه در اين مختصر بيان آن نگنجد و تفصيل آن را در رسالهء مصباح الهداية مذكور داشتيم . « 1 » و از اينجا معلوم شود كه انسان كامل مظهر اسم جامع و مرآت تجلى اسم اعظم است . چنانچه به اين معنى در كتاب و سنّت [ اشارهء ] بسيار شده است : قال تعالى :
وَ عَلَّمَ آدَمَ الأسْماءَ كُلَّها .
[ 1 ] و اين تعليم الهى به تخمير غيبى جمع بيدى الجمال و الجلال نسبت به باطن آدم واقع شد در حضرت واحديت ، چنانچه تخمير صورت و ظاهر او در عالم شهادت به ظهور يدى الجلال و الجمال به مظهريت طبيعت واقع شد . و قال تعالى شأنه :
إنَّا عَرَضْنَا الأمانَةَ عَلَى السِّمواتِ وَ الأرْضِ . . .
الآيه [ 2 ] و « امانت » در مشرب اهل عرفان ولايت مطلقه است كه غير از انسان هيچ موجودى لايق آن نيست . و اين ولايت مطلقه همان مقام فيض مقدس است كه در كتاب شريف اشاره به آن فرموده بقوله [ تعالى ] :
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إلّا وَجْهَهُ .
« 2 » و در حديث شريف كافى حضرت باقر العلوم ، عليه السلام ، فرمايد : نحن وجه اللّه . [ 3 ] و در دعاى « ندبه » است : أين وجه اللّه الّذى إليه يتوجّه الأولياء ؟ أين السّبب المتّصل بين أهل الأرض و السّماء ؟ [ 4 ] و در زيارت « جامعهء كبيره » فرموده : و المثل الأعلى [ 5 ] و اين « مثليّت » و « وجهيّت » همان است كه در حديث شريف فرمايد : إنّ اللّه خلق آدم على صورته . يعنى آدم مثل اعلاى حق و آيت اللّه كبرى و مظهر اتمّ و مرآت تجليات اسماء و صفات و وجه اللّه و عين اللّه و يد اللّه و جنب اللّه است : هو يسمع و يبصر و يبطش باللّه ، و اللّه يبصر و يسمع و يبطش به . « 3 » و اين « وجه اللّه » همان نورى است كه در آيهء شريفه فرمايد :
اللَّه نورُ السّمواتِ وَ الأرْضِ .
« 4 » و جناب باقر العلوم ، عليه السلام ، فرمايد به أبو خالد كابلى در حديث شريف كافى : « هم ( أى الأئمّة ) و اللّه نور اللّه الّذى أنزل ، و هم و اللّه نور في السّموات و الأرض . [ 6 ] و در كافى شريف از جناب باقر العلوم ، روحى لتراب مقدمه الفداء ، حديث مىكند در تفسير آيهء شريفهء
عَمَّ يَتَسائَلُونَ . عَنِ النَّبَإ الْعَظيمِ .
[ 7 ] كه فرمود : هي في أمير المؤمنين كان
هامش
[ 1 ] « و همهء اسمها را به آدم بياموخت . » ( بقره - 31 ) .
[ 2 ] « ما اين امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم و از برداشتن آن باز ايستادند و بيم كردند ، و انسان آن را برداشت كه او بسيار ستمگر و نادان بود . » ( احزاب - 72 ) .
[ 3 ] « وجه خدا ماييم » اصول كافى ، ج 1 ، ص 145 ، « كتاب توحيد » ، « باب النوادر » ، حديث 7 .
[ 4 ] « كجاست آن وجه خدا كه دوستانش به آن روى كنند ؟ كجاست آن رشتهء پيوسته ميان اهل زمين و آسمان ؟ » ( زاد المعاد - باب 11 ، ص 399 ، مفاتيح الجنان ، ص 537 ) .
[ 5 ] « برترين مثالاند » من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 370 ، « باب زيارة جامعة » . عيون اخبار الرضا ، شيخ صدوق ، باب 68 ، حديث 1 .
[ 6 ] « ايشان ( امامان ) به خدا سوگند همان نور خدايند كه فرو فرستاده است . و ايشان به خدا سوگند نور خدا در آسمانها و زميناند . » اصول كافى ، ج 1 ، ص 194 ، « كتاب الحجّة » ، « باب أنّ الأئمة نور اللّه » ، حديث 1 .
[ 7 ] « از چه مىپرسند ، از آن خبر بزرگ . » ( نبأ - 1 - 2 ) .
( 1 ) مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية ، ص 28 - 42 و 54 - 56 .
( 2 ) ( قصص - 88 ) .
( 3 ) اصول كافى ، « كتاب الايمان و الكفر ، باب من اذى المسلمين » حديث 7 .
( 4 ) ( نور - 36 ) .