اسمى كه از آن مظهريت دارند و به مقدار حيطه و سعهء دايرهء آن ، كشف اعيان تابعهء آن اسم كنند ، و باب كمال و نقص و اشرفيت و غير آن و سعه و ضيق دايرهء دعوت از آنجا شروع شود و به تبعيت اسماء الهيه رجوع كند ، چنانچه تفصيل آن را در رسالهء مصباح الهداية ذكر كرديم . « 1 » بالجمله ، پس از اين حالت كه صحو بعد المحو دست داد ، وجود او وجود حقّانى گردد و حق تعالى در مرآت جمال او موجودات ديگر را مشاهده فرمايد ، بلكه هم افق با مشيت گردد . و اگر انسان كامل باشد با مشيت مطلقه هم افق گردد و روحانيت او عين مقام ظهور فعلى حق گردد ، و در اين حال حق تعالى به او مىبيند و مىشنود و بطش مىكند ، و خود او ارادهء نافذهء حق و مشيت كامله و علم فعلى است :
فالحقّ يسمع به و يبصر به . . . الحديث . علىّ عين اللّه و سمع اللّه و جنب اللّه [ 1 ] إلى غير ذلك . پس قرب فرايض صحو بعد المحو است و نتيجهء آن آنهاست كه شنيدى .
و بايد دانست كه اين صحو و رجوع به كثرت را « قرب » گوييم ، زيرا كه اين صحو بعد المحو غير از اين حالت غفلتى است كه از براى ماست ، و اين وقوع در كثرت پس از فناى محض غير از اين كثرتى است كه ما در آنها واقع هستيم ، زيرا كه كثرت براى ما حجاب است از وجه حق ، و براى آنها مرآت مشاهده است : ما رأيت شيئا إلّا و رأيت اللّه معه و فيه و قبله و بعده « 2 » و توان قرب نوافل را فناى اسمائى دانست ، و قرب فرايض را فناى ذاتى ، و بنابراين ، نتيجهء قرب فرايض محو مطلق شود . و تفصيل آن در اين مقام بيش از اين مناسب نيست ، و همين اندازه نيز خروج از طور اين اوراق بود .
فصل در نقل كلام شيخ اجلّ بهائى است
شيخ جليل عارف بهائى ، رضوان اللّه عليه ، در اربعين فرمايد ، در ذيل اين حديث شريف ، كه « از براى اصحاب قلوب در اين مقام كلمات عاليه و اشارات سرّيه و تلويحات ذوقيهاى است كه مشام ارواح را معطر كند و رميم اشباح را حيات بخشد . و هدايت به معنى آنها نشود و مطلع بر حقيقت آنها نگردد مگر كسى كه به رياضات و مجاهدات راحت از خود سلب كند تا آنكه از شرب آنها بچشد و به مطلب
هامش
[ 1 ] « على چشم خدا و گوش خدا و پهلوى خداست . » امام صادق ( ع ) مىفرمايد : امير مؤمنان ( ع ) فرمودند : أنا علم اللّه و أنا قلب اللّه الواعى و لسان اللّه الناطق و عين اللّه و جنب اللّه و أنا يد اللّه . توحيد صدوق ، ص 164 ، « باب 22 در معنى « جنب اللّه » ، حديث 1 .
( 1 ) مصباح الهداية . 192 - 195 .
( 2 ) حديث 28 ، پاورقى 12 .