و غنا در احوال قلوب آنها تغيير دهد . و اين دو خاصيت راجع به كمّل نيست ، بلكه راجع به متعارف اهل ايمان است . و بنابراين ، اشكالى به ظاهر حديث و منافات داشتن آن با آنكه مؤمن خالص كراهت موت ندارد - چنانچه از احاديث شريفه ظاهر شود - ندارد ، تا احتياج به جوابى كه شيخ محقق بهائى از شيخ شهيد ، رضوان اللّه عليهما ، نقل نموده افتد . هر كس طالب است به اربعين بهائى رجوع كند . « 1 » دوم ، بيان حال كمّل را فرمودند از آنجا كه فرمايد : ما يتقرّب إلىّ عبد تا آخر حديث . و در نزد اهل معرفت اين فقرات [ مربوط ] به دو طايفه است : يكى آنها كه متقرب به قرب فريضه شدند ، و يكى آنها كه متقرب به قرب نافله [ 1 ] شدند ، كه ذيل حديث اشاره به مقام آنها و نتيجهء قرب آنهاست . و پس از اين اشاره به هر دو مقام ان شاء اللّه به وجه اجمال مىنماييم .
قوله : يبطش جوهرى گويد : « البطشة ، السّطوة و الأخذ بالعنف . [ 2 ] و قد بطش به يبطش و يبطش بطشا . و در اينجا مطلق « اخذ » اراده شده ، بلكه استعمال متعارف ظاهرا نيز در مطلق است .
تنبيه شيخ محقق بهائى ، رحمه اللّه ، فرمايد : « اين حديث سندش صحيح و از احاديث مشهوره بين خاصه و عامه است . و روايت كردند آن را در صحاح خود با تغيير كمى . » و پس از آن حديث را از صحاح آنها با تفاوت كمى نقل فرموده . و در حاشيهء اربعين فرموده : « اين « عدّة » كه در سند اين حديث است ، يكى از آنها على بن إبراهيم است ، و از اين جهت روايت صحيح است . و عامه به طريق صحيح آن را حديث كردند . و اين از احاديث مشهورهء متفق عليها است پيش اهل اسلام . » انتهى . « 2 »
فصل در بيان توجيهاتى است كه از نسبت ترديد به حق شده
ما پيش از اين ، در شرح بعضى احاديث ، شرح اهانت مؤمنين را داديم ، « 3 »
هامش
[ 1 ] شيخ بهائى ( ره ) فرمايد : نوافل اعمال غير واجبه است كه براى رضاى خدا بجا آورده شود ، و امّا تخصيص آن به نمازها ، بعد تعارف پيدا كرده است ( منه عفى عنه ) . ص 490 .
[ 2 ] البطشة ، حمله بردن و با خشونت گرفتن .
( 1 ) اربعين ، حديث 35 .
( 2 ) اربعين ، حديث 35 ، ص 295 ، و از عامّه ، بخارى در صحيح ( « كتاب الرقاق » ، ج 23 ، ص 22 ) و ابن حنبل در مسند ، ( ج 6 ، ص 256 ) نقل كردهاند .
( 3 ) ص 311 .