قوله : مساءته مصدر ميمى از « ساءه » به معناى كراهت آوردن است .
قوله : إنّ من عبادى من لا يصلحه إلّا الغنى شيخ محقق بهائى ، رحمه اللّه ، فرمايد : « صناعت نحوى اقتضا مىكند كه موصول اسم آن باشد و جارّ و مجرور خبر آن ، ليكن معلوم است كه غرض آن نيست كه اخبار دهد از آنكه آنهايى كه اصلاح نمىكند آنها را مگر فقر بعض بندگاناند . بلكه غرض عكس آن است . پس ، بهتر آن است كه ظرف را اسم قرار دهيم و خبر را موصول . و اين گرچه خلاف متعارف بين قوم است ، و ليكن بعضى تجويز كردند مثل آن را در قول خداى تعالى :
وَ مِنَ النّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنّا . . . »
[ 1 ] - انتهى كلامه « 1 » . و شايد در امثال اين مقامات مبتدا محذوف باشد و جارّ دلالت كند بر حذف . در اين صورت ، مخالف با ضابطهء نحويه هم نيست . و از صاحب كشّاف نقل فرموده كه جارّ و مجرور را با تأويل مبتدا قرار مىدهيم « 2 » ، و بنابر آنچه ذكر شد محتاج به تأويل نيز نيست .
و بدان كه ذكر اين جمله در اين مقام براى رفع اشتباه و جواب مظنهء سؤالى است كه شايد نوع مردم ، كه عارف به نظام اتمّ و قضاى كامن الهى نيستند ، اين اشتباه و سؤال را دارند . و آن اين است كه بعد از آنكه بندهء مؤمن در پيشگاه حق تعالى اين قدر مقام و منزلت دارد ، براى چه به فقر و فلاكت مبتلا مىشوند . و اگر دنيا قابل نيست ، چرا بعضيها غنّى و ثروتمند مىشوند . جواب مىدهد كه حالات بندگان من و احوال قلوب آنها مختلف است : بعضى آنها را غير از فقر هيچ چيز اصلاح نمىكند ، او را فقير كنم براى اصلاح حالش . و بعضيها را جز بىنيازى و ثروت اصلاح نكند ، آنها را ثروتمند كنم . و اين هر دو كرامت مؤمن و عزّ و جاه اوست در درگاه مقدس حق تبارك و تعالى .
قوله : و ما يتقرّب إلىّ عبد من عبادي . . . الحديث ذكر اين جمله و جملهء بعد بيان مقام قرب مؤمنين كمّل است ، كأنه از اوّل حديث ، كه براى جناب رسول اكرم ( ص ) بيان حال مؤمنين را فرموده ، بدين طريق شروع و ختم فرموده كه اوّل اجمالا بيان حال مطلق مؤمنين را فرموده كه هر كس اهانت او كند با من به مبارزه و جنگجويى برخاسته ، پس از آن ، مؤمنين را دو قسمت ، بلكه در مسلك اهل معرفت سه قسمت ، فرموده :
يكى ، عامهء مؤمنين ، كه از آنجا كه فرمايد : ما تردّدت في أمر تا آنجا كه فرمايد : ما يتقرّب إلىّ راجع به آنهاست ، به دليل آنكه از موت كراهت دارند ، و فقر
هامش
[ 1 ] « و از مردم كسانى گويند كه به خدا و روز واپسين ايمان آورديم ، در حالى كه ايمان نياوردهاند . » ( بقره - 8 ) .
( 1 ) اربعين ، حديث 35 ، ص 296 .
( 2 ) تفسير كشاف ، ج 1 ، ص 167 ، تفسير آيهء 8 سورهء « بقره » .