قوله :
« مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقونَ أمْوالَهُمْ في سَبيلِ اللّه كَمَثَل حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ في كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِأةُ حَبَّةٍ و اللّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ .
[ 1 ] بلكه گمان نويسنده آن است كه يك پايهء اين استبعادات و انكارها بر عجب و بزرگ شمردن اعمال گذاشته شده است . مثلا اگر يك روز روزه بگيرد يا يك شب را به عبادت احيا كند ، پس از آن بشنود از براى آنها ثوابهاى بسيار بزرگى را ، استبعاد نمىكند ، با آنكه عينا - اگر بنا بر مزد عمل باشد - اين استبعاد هست ، ليكن چون اين عمل خود را بزرگ شمرده و اعجاب به آن نموده تصديق ثواب آن را مىكند .
اى عزيز ، تمام [ عمر ] ما ، كه پنجاه شصت سال است ، فرض مىكنيم كه در آن قيام كنيم به جميع وظايف شرعيه ، و با ايمان صحيح و عمل صالح و توبهء صحيحه از اين دنيا برويم ، آيا اين مقدار اعمال و ايمان ما را چه مقدار جز است ؟ با آنكه به حسب كتاب و سنت و اجماع جميع ملل چنين شخصى مورد رحمت حق است و به بهشت موعود مىرود - بهشتى كه در آنجا مخلّد در نعمت و راحت و مؤبّد در رحمت و روح و ريحان خواهد بود . آيا در اينجا مجال انكارى هست ؟ با اينكه اگر بناى جزاى عمل باشد - [ به ] فرض باطل كه عمل ما جزايى داشته - اين قدرى كه عقل از تصورش كمّا و كيفا عاجز است نخواهد بود . پس ، معلوم شد كه مطلب بر اساس ديگر مبتنى است و بر پايهء ديگر چرخ مىزند . آن وقت هيچ استبعادى باقى نمىماند و براى انكار راهى باز نخواهد ماند .
فصل در بيان عدد نوافل
مقصود رسول اكرم ، صلّى اللّه عليه و آله ، از پنجاه ركعت نماز ، كه مىفرمايد مطابق سنت من است ، نمازهاى واجبى و نوافل آنهاست ، به استثناى دو ركعت بعد از عشاء كه در حال نشسته خوانده مىشود و يك ركعت محسوب مىشود ، كه با آن نمازهاى فريضه و نافله پنجاه و يك ركعت مىشود . و شايد ترك ذكر رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، اين ركعت را ، براى اين باشد كه اين پنجاه ركعت سنت مؤكده بوده . چنانچه دلالت كند بر اين معنى روايت ابن أبي عمير ، قال : سألت أبا عبد اللّه ، عليه السّلام ، عن أفضل ما جرت به السّنّة من الصّلاة . قال : تمام الخمسين . [ 2 ]
هامش
[ 1 ] « مثل آنان كه دارايى خود را در راه خدا انفاق مىكنند مثل دانهاى است كه هفت خوشه رويانيده ، در هر خوشهاى صد دانه است ، و خدا براى هر كه بخواهد چند برابر پاداش مىدهد . » ( بقره - 261 )
[ 2 ] « از أبو عبد اللّه ( ع ) دربارهء نيكوترين آيين نمازگزاران در سنت پيامبر پرسيدم . فرمود : « آنكه هر پنجاه ركعت بگزارد . » فروع كافى ، ج 3 ، ص 443 ، « كتاب الصلاة » ، باب صلاة النوافل » ، حديث 4 .