بايد چشم و گوشمان باز به فرمايشات علماى عالم آخرت ، يعنى انبيا و اوليا ، عليهم السلام باشد .
و ديگر آنكه بناى آن عالم بر تفضل و بسط رحمت غير متناهيهء حق جلّ و علا گذاشته شده است ، و تفضلات حق تعالى را حد و انتهايى نيست ، و استبعاد از تفضل جواد على الاطلاق و صاحب رحمت غير متناهيه از كمل جهل و نادانى است . جميع اين نعمتهايى كه به بندگان عنايت فرموده ، كه از احصاى آنها ، بلكه احصاى كليات آنها ، عقول عاجز و سرگردان است ، بدون سابقهء سؤال و استحقاق بوده ، پس چه مانعى دارد كه به مجرد تفضل و بدون هيچ سابقه ، اضعاف مضاعف اين ثوابها را به بندگان خود عنايت فرمايد . آيا بناى عالمى را كه به نفوذ ارادهء انسانى قرار داده شده و دربارهء آن گفته شده :
فيها ما تشتهيه الأنفس و تلذّ الأعين
[ 1 ] با آنكه اشتهاى انسانى حدّ محدودى و قدر مقدرى ندارد ، در بارهء آن مىتوان اين استبعادات را كرد ؟ خداى تبارك و تعالى آن عالم را به طورى مقرر فرموده و ارادهء انسانى را طورى قرار داده كه به مجرد اراده هر چه را بخواهد موجود كند ، موجود مىكند .
اى عزيز ، راجع به اين گونه ثوابها اخبار و احاديث شريفه يكى و دو تا و ده تا نيست كه انسان را مجال انكارى بماند ، بلكه فوق حدّ تواتر است . جميع كتب معتبرهء معتمدهء احاديث مشحون از اين نحو احاديث است ، مثل آن است كه ما به گوش خود از معصومين ، عليهم السلام ، شنيده باشيم . و طورى نيست كه باب تأويل را انسان مفتوح كند . پس ، اين مطلبى را كه مطابق نصوص متواتره و مصادم با برهان هم نيست ، بلكه با يك نحو برهان نيز موافق است ، بى سبب انكار كردن از ضعف ايمان و كمال جهالت است . انسان بايد در مقابل فرمودهء انبياء و اوليا ، عليهم السلام ، تسليم باشد . هيچ چيز براى استكمال انسانى بهتر از تسليم پيش اولياى حق نيست ، خصوصا در امورى كه عقل براى كشف آنها راهى ندارد ، و جز از طريق وحى و رسالت براى فهم آنها راهى نيست . اگر انسان بخواهد عقل كوچك و اوهام و ظنون خود را دخالت دهد در امور غيبيهء اخرويه و تعبديهء شرعيه ، كارش منتهى مىشود به انكار مسلمات و ضروريات ، و كمكم از كم به زياد و از پايين به بالا منجر مىشود . فرضا شما در اخبار و سند آنها خدشه داشته باشيد - با آنكه مجال انكار نيست - در كتاب كريم الهى و قرآن مجيد آسمانى كه خدشه نداريد ، در آنجا نيز امثال اين ثوابها مذكور است مثل قوله تعالى :
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مَنْ ألْفِ شَهْر
[ 2 ] . و مثل
هامش
[ 1 ] « و هر چه را كه دلها بخواهند و چشمها را خوش آيد در آن است . » ( زخرف - 71 )
[ 2 ] « شب قدر از هزار ماه بهتر است . » ( قدر - 3 )