نكرد ، بلكه مخالفت كرد ، ممكن است قبل از رفتن از اين عالم و در اين تغييرات و تبديلات و جلوههاى گوناگون اين دنيا انسان از دوستى آن سرور منصرف شود ، بلكه نعوذ باللّه دشمن شود با آن حضرت . چنانچه ديديم اشخاصى را كه مدعى دوستى بودند ، پس از معاشرات بى جا و اعمال ناهنجار دشمن شدند و عداوت ورزيدند با خدا و رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، و اهل بيتش ، عليهم السلام . و اگر فرضا از اين عالم هم با محبت منتقل شد ، گرچه به حسب روايات شريفه و آيات مباركه در قيامت از اهل نجات است و منتهى به سعادت شود ، ولى در برزخ و أهوال موت و قيامت انسان باز مبتلاست ، چنانچه در حديث است كه « ما در قيامت از شما شفاعت مىكنيم ، ولى براى برزخ خود فكرى كنيد . » « 1 » پناه مىبرم به خدا از عذاب و فشار قبر و زحمت و عذاب برزخ كه در اين عالم هيچ چيز به آن شباهت ندارد . آن درى را كه از جهنم به قبر باز مىشود اگر به اين عالم باز شود ، تمام موجودات آن هلاك مىشود . نعوذ باللّه منه .
فصل در بيان خوف از حق تعالى
بدان كه خوف از حق تعالى يكى از منازلى است كه كمتر منزلى را براى عامه توان به پايهء آن دانست . و اين خوف علاوه بر آنكه خود يكى از كمالات معنويه است ، منشأ بسيارى از فضايل نفسانيّه و يكى از مصلحات مهمهء نفس است ، بلكه سرچشمهء تمام اصلاحات و مبدأ علاج جميع امراض روحانى توان آن را شمرد . و انسان مؤمن به خدا و سالك و مهاجر إلى اللّه بايد به اين منزل خيلى اهميت دهد ، و به چيزى كه آن را در دل زياد كند و ريشهء آن را در قلب محكم كند خيلى توجه نمايد ، مثل تذكر عذاب و عقاب و شدت عقبات موت و بعد از موت در برزخ و قيامت و اهوال صراط و ميزان و مناقشه در حساب و عذابهاى گوناگون جهنم ، و تذكر عظمت و جلال و قهر و سلطنت حق ، و تذكر استدراج و مكر اللّه و سوء عاقبت ، و امثال آن . و چون ما در اين اوراق تمام اين مراحل را تا اندازهاى شرح داديم ، در اين مقام به ذكر بعضى از اخبار در فضيلت خوف از خدا اكتفا مىكنيم :
محمّد بن يعقوب بإسناده عن إسحاق بن عمّار ، قال قال أبو عبد اللّه ،
هامش
( 1 ) حديث 4 ، پاورقى 33 .