عليهم السلام ، وارد است كيفيت وضوى رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، كه با يك غسله بوده [ 1 ] . و از ضروريات فقه است اجزاء يك غرفه از براى وجه ، و يك غرفه براى غسل دست راست ، و يكى براى دست چپ . و اما با دو غرفه يا دو غسله محل خلاف است ، [ 2 ] حتى از صاحب وسائل استفاده شود فتواى به عدم جواز ، يا تأمل در عدم جواز . [ 3 ] و از بعضى ديگر نقل خلاف شده است [ 4 ] ، گرچه جواز دو غسله نيز محل تأمل نيست ، و شهرت عظيمه « 1 » و اخبار كثيره « 2 » دلالت بر استحباب آن دارد ، ليكن بعيد نيست افضليت يك غسله ، منتها غسلهاى كه شاداب كند محل را .
[ و ليكن ] با سه غسله يعنى سه دفعه شستن ، به طورى كه در هر دفعه موضع غسل را آب فرا گيرد ، بلا اشكال بدعت و حرام و مبطل وضو است اگر با فضل آن مسح كند .
و در اخبار اهل بيت ، عليهم السلام ، وارد است كه غسل سوم بدعت است ، و هر بدعتى در آتش است . [ 5 ] در اين صورت ، اين شخص جاهل وسواسى كه بيشتر از ده مرتبه غسل محل وضو را مىكند ، و در هر مرتبه با دقت آب را به تمام عضو مىرساند ، بلكه اوّل محل را خوب تر مىكند كه آب جريان تمام پيدا مىكند و غسل شرعى حاصل مىشود ، پس از آن مكرر در مكرر اين عمل را انجام مىدهد ، با چه ميزان بايد آن را منطبق كرد ؟ آيا مطابق كدام حديث يا كدام فتواى فقيه است ؟ بيست سال يا بيشتر بدبخت با همچو وضوى باطلى نماز كرده و پاى مردم كمال قدس و طهارت به حساب آورده است ! شيطان با او بازى مىكند و نفس امّارهء بالسوء او را گول مىزند ، با اين وصف ديگران [ را ] تخطئه مىكند و خود را به صواب مىداند . آيا چيزى كه مخالف نصّ متواتر و اجماع علما است ، بايد آن را از شيطان حساب كرد يا از كمال طهارت نفس و تقوا ؟ اگر از كمال تقوا و احتياط در دين است ، چه شده است كه بسيارى از اين وسواسيهاى بى جا و جاهلهاى متنسك راجع به امورى كه احتياط لازم يا راجح است احتياط نمىكنند ؟ تا كنون كى را سراغ داريد كه شبهات راجع به اموال وسواسى باشد ؟ تا كنون كدام وسواسى عوض يك مرتبه زكات يا خمس چند مرتبه داده باشد ؟
و به جاى يك مرتبه حج چند مرتبه رفته باشد ؟ و از غذاى شبههناك پرهيز كرده باشد ؟
چه شد كه « اصالة الحلّيّة [ 6 ] » در اين مورد محكّم است و « اصالة الطهارة [ 7 ] » در باب خود حكم ندارد ؟ ! با آنكه در باب حلّيّت اجتناب از شبهات راجح است ، و احاديث شريفه ، مثل حديث « تثليث » [ 8 ] دلالت بر آن دارد ، ولى در باب طهارت عكس آن را دارد . يكى از ائمهء معصومين ، سلام اللّه عليه و عليهم ، وقتى كه براى قضاى حاجت
هامش
[ 1 ] امام صادق ( ع ) فرمود : و اللّه ، كان وضوء رسول اللّه إلّا مرّة مرّة . ( به خدا سوگند ، وضوى پيامبر جز آن نبود كه بر هر عضوى يك بار آب مىريخت . ) وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 308 ، « كتاب الطهارة » ، باب 31 از ابواب « وضو » حديث 10 همچنين حديث 11 و 12 .
[ 2 ] در « غسله » دوم سه قول هست ، اكثر فقها حكم به استحباب آن كردهاند ، و از برخى حكم به جواز و از برخى ديگر حكم به عدم جواز نقل شده است .
[ 3 ] چنانچه در عنوان باب مىفرمايد : باب إجزاء الغرفة الواحدة في الوضوء و حكم الثانية و الثالثة . وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 306 ، « كتاب الطهارة » ، باب 31 .
[ 4 ] ابن ادريس حلى قائل به عدم جواز شده است . مختلف الشيعة ، ج 1 ، ص 282 .
[ 5 ] امام صادق ( ع ) فرمود : الوضوء واحدة فرض ، و اثنتان لا يؤجر ، و الثالث بعدة . ( يك بار شستن واجب ، و دو بار شستن كارى است بىپاداش ، و سه بار شستن بدعت است . ) وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 307 ، « كتاب الطهارة » ، باب 31 از « ابواب وضوء » ، حديث 3 . امام صادق ( ع ) از پيامبر نقل فرمود : كل بدعة ضلالة ، و كل ضلالة في النار ، ( هر بدعتى گمراهى است و هر گمراهيى در آتش جاى دارد . ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 73 ، « كتاب فضل علم » ، « باب بدعتها و رأى و قياسها » ، حديث 12 .
[ 6 ] « اصالة الحلية » ، قاعدهاى فقهى است كه در مورد شكّ در حليّت و حرمت چيزها به كار مىرود . بر اساس اين قاعده حكم كرده شود و به حليت چيزى تا آنكه خلاف آن ، يعنى حرمت آن ، ثابت شود . از جمله مدارك اين قاعده صحيحهء عبد اللّه بن سنان از امام صادق ( ع ) است كه فرمود : كلّ شيء فيه حلال و حرام فهو لك حلال أبدا حتى تعرف الحرام منه بعينه فتدعه . ( هر چيزى كه در آن حلال و حرام است همراه براى تو حلال است تا آن گاه كه حرمت همان چيز بر تو معلوم و مسلم گردد و آن را واگذارى . ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، ص 59 ، « كتاب التجارة » ، باب 4 از ابواب « ما يكتسب به » ، حديث 1 .
[ 7 ] « اصالة الطهارة » ، از قواعد فقهى است كه آن را در مورد مشكوك بودن چيزى به لحاظ طهارت و نجاست آن به كار برند . بر اساس اين قاعده هر چيز كه در نجس بودن آن شك هست ، مادام كه نجاست آن ثابت نشود پاك است . از جمله مدارك اين قاعده ، موثقة عمار از امام صادق ( ع ) است كه فرمود : كلّ شيء نظيف حتّى تعلم أنّه قذر ( هر چيزى پاك است تا آنكه ناپاكى آن را بدانى . ) وسائل الشيعة ، ج 2 ، ص 1054 ، « كتاب الطهارة » ، باب 37 از ابواب « نجاسات » ، حديث 4 .
[ 8 ] امام صادق ( ع ) فرمود : و إنّما الأمور ثلاثة : أمر بيّن رشده ، فيتّبع . و أمر بيّن غيّه ، فيجتنب . و أمر مشكل يردّ علمه إلى اللّه و إلى رسوله . قال رسول اللّه ( ص ) : حلال بيّن و حرام بين ، و شبهات بين ذلك . فمن ترك الشّبهات نجا من المحرّمات ، و من أخذ بالشّبهات ، ارتكب المحرّمات و هلك من حيث لا يعلم . ( كارها سه قسماند : كارى كه درستى آن روشن است كه بايد انجام شود . و كارى كه گمراهى آن روشن است كه بايد از آن دورى شود .
و كارى كه پوشيده و مشتبه است كه بايد علم آن را به خدا و پيامبرش واگذار كرد . پيغمبر ( ص ) فرمود : « حلال روشن و حرام روشن و در ميان آن دو امورى است مشتبه . هر كه شبهات را رها كند ، از حرامها رهايى يابد ، و هر كه بر شبهات رود ، در حرامها افتد و از جايى كه نداند هلاك شود . ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 68 - 67 ، « كتاب العلم » ، باب « اختلاف الحديث » ، حديث 9 .
( 1 ) جواهر ، ج 2 ، ص 266 .
( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 273 ، « كتاب الطهارة » ، باب 15 از ابواب « وضوء » ، حديث 3 . و نيز همان كتاب ، ج 1 ، ص 310 ، « كتاب الطهارة » ، باب 31 از ابواب « وضوء » ، حديث 28 - 29 .