و دلالت به آنچه ذكر شد مىنمايد بعضى اخبار شريفه مثل آنچه در مجمع البيان از عيّاشى [ 1 ] روايت مىكند قال :
روى العيّاشي بإسناده عن أبان بن تغلب ، عن جعفر بن محمّد ، عليهما السّلام ، قال قال رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله : ما من مؤمن إلّا و لقلبه في صدره أذنان : أذن ينفث فيها الملك ، و أذن ينفث فيها الوسواس الخنّاس . يؤيّد اللّه المؤمن بالملك ، و هو قوله سبحانه : « وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ . » « 1 » « فرمود حضرت صادق ، سلام اللّه عليه : فرمود جناب رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله : « نيست مؤمنين مگر از براى قلبش دو گوش است : يك گوش است كه مىدمد در آن فرشته ، و يك گوش است كه مىدمد در آن شيطان وسوسه كن . تأييد مىفرمايد خداوند مؤمن را به فرشته ، و اين از قول خداى تعالى است كه مىفرمايد : « تأييد مىفرمايد ايشان را به روحى از جانب خود . » و في مجمع البحرين ، في حديث آخر : إنّه قال : الشّيطان واضع خطمه على قلب ابن آدم ، له خرطوم مثل خرطوم الخنزير ، يوسوس لابن آدم أن أقبل على الدّنيا ، و ما لا يحلّ اللّه . فإذا ذكر اللّه خنس . [ 2 ] إلى غير ذلك من الروايات .
فصل
پس از آنكه معلوم شد از طريق اهل معرفت كه وسوسه از اعمال شيطانيه است ، - چنانچه در اين حديث شريف كه اكنون در مقام شرح آن هستيم و ساير احاديث ذكر فرمودند - ناچاريم بيان اين مطلب را از طريق ديگر كه با اذهان عامه نزديكتر و مناسبتر باشد بنماييم . گرچه بيان پيش نزد اهلش مطابق موازين عقليه و ضوابط برهانيه و مطابق ذوق اهل معرفت و مشاهدات اصحاب قلوب است ، ولى چون بيان مبتنى بر اصول و قواعدى است كه از حوصلهء اين اوراق خارج است از آن صرف نظر مىنماييم .
پس ، گوييم كه شاهد بر اينكه اين وساوس و اعمال از بازيچههاى شيطانى و القائات آن ملعون است و داعى دينى و باعث ايمانى در كار نيست ، گرچه به خيال باطل صاحبش باشد ، آن است كه آن مخالف با احكام شريعت و اخبار و آثار اهل بيت عصمت و طهارت است . مثلا در اخبار متواتره از طريق اهل بيت عصمت ،
هامش
[ 1 ] محمد بن مسعود بن عياش السلمى السمرقندى ، معروف به « عياشى » ، از راويان طبقهء هشتم قرن سوم هجرى است . ثقه و متبحّر در اخبار است . بيش از 200 تصنيف براى او بر شمردهاند كه مشهورترين آنها تفسير قرآن است كه به « تفسير عيّاشى » شهرت دارد .
[ 2 ] شيطان بينى خود را بر دل انسان مىنهد . او را خرطومى چون خرطوم خوك است انسان را وسوسه مىكند كه به دنيا و آنچه خداوند روا نداشته است روى آورد . پس اگر انسان خدا را ياد كند ، شيطان بگريزد . » مجمع البحرين ، ج 2 ، ص 707 ، مادهء « خنس » .
( 1 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 311 ، ذيل تفسير آيهء 22 سورهء « مجادله » ، حديث 4 .