ترجمه « فرمود حضرت صادق ، عليه السلام : طلب كنندگان علم سهاند . پس بشناس آنها را به شخصيات و صفاتشان . يك صنف طلب مىكنند آن را براى جهل و جدال . و يك صنف طلب مىكنند آن را براى رفعت جستن و فريب دادن . و يك صنف طلب مىكنند آن را براى دانش و بينش .
پس ، داراى جهل و جدال آزارده است و جدل كن است ، تعرض كن گفتگوهايى است در انجمن مردان به گفتگوى دانش و توصيف بردبارى ، پوشيده است پيراهن فروتنى را ، و تهى گرديده از پرهيزگارى . پس ، بكوبد خداوند از اين روى بينى او را ، و دو تا كند از آن كمر او را .
و صاحب بلند پروازى و فريب داراى فريب است و چاپلوسى ، بلندى جويد بر مثل خود از شبيهان خويش ، و فروتنى كند از براى دارايان از غير خود . پس او حلواى آنان را هضم كننده ، و دين خود را شكننده است . پس ، كور كند خداوند بر اين جهت بينايى او را ، و جدا كند از نشانههاى دانشمندان نشانهء او را .
و داراى دانش و بينش داراى شكستگى و اندوه و شب زندگى است ، حنك بندد بر كلاه خود ، و برخيزد شب را در تاريكى آن ، عمل مىكند و مىترسد ترسيدنى ، خواننده است ، بر حذر است ، رو آورنده است بر شأن خويشتن ، شناسندهء مردم زمان خود است ، وحشتناك است از موثقترين برادران خود . پس ، محكم كند خداوند از اين روى پايههاى او را ، و ببخشايد به او در روز رستاخيز امان خود را .
شرح بأعيانهم تأكيد است از براى ضمير اعرفهم . يعنى ، بشناس آنها را خودشان را به طورى كه مشخص و معيّن گردند و مشتبه به غير نشوند ، چنانچه گويى : رأيته بعينه . و كلّ شيء فيه حلال و حرام ، فهو لك حلال حتّى تعرف الحرام بعينه . [ 1 ] جناب محقق محدّث مجلسى ، رحمه اللّه ، احتمالاتى دادهاند و نقل فرمودند در اين مقام ، كه اين احتمال كه متعين و واضح است هيچيك از آنها نيست ، و آنها نيز به غايت بعيد است ، مثل اينكه فرمودند : « بأعيانهم أى ، بخواصّهم و أفعالهم المخصوصة بهم ، أو بالشّاهد و الحاضر من أفعالهم . » پس از آن فرمايند : « و قيل :
بأعيانهم أى ، أقسامهم و مفهومات أصنافهم . و قيل : المراد بأعيانهم مناظرهم من هيئتهم و أوضاعهم كالتسربل بالخشوع . [ 2 ] » و ديگر احتمالات بعيده .
هامش
[ 1 ] ( هر چيزى كه در آن حلال و حرام است ، آن را بر خود حلال شمار تا آن گاه كه حرمت همان چيز بر تو معلوم و مسلّم گردد . ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، ص 59 ، « كتاب التجارة » ، باب 4 از « ابواب ما يكتسب به » ، حديث 1 .
[ 2 ] « بأعيانهم ، يعنى با اوصاف و آثار مخصوص بدانها ، يا با شئون حاضر و قابل مشاهدهء آنان و گفته شده « بأعيانهم » يعنى آنها و آنچه از صنفهاشان دانسته شده است . و گفته شده مراد از « أعيانهم » آن چيزهايى است كه در شكل و اوضاع ظاهرى آنها مشاهده مىشود . مانند فروتنى كه چون پيراهنى به تن كرده باشند . ( بدان تظاهر كنند ) . » مرآة العقول ، ج 1 ، ص 159 ، « كتاب فضل العلم » ، « باب نوادر » ، حديث 5 .