حاصل شود . و همين كه اين دو ركن توبه حاصل شد ، كار سالك طريق آخرت آسان شود و توفيقات الهيه شامل حال او شود ، و به حسب نصّ آيهء شريفهء إنّ اللّه يحبّ التّوابين . [ 1 ] و اين روايت شريفه محبوب حق تعالى شود اگر در اين توبه خالص باشد .
و بايد انسان با رياضات علمى و عملى و تفكرات و تدبرات لايقهء لازمه در تخليص توبه بكوشد ، و بفهمد كه محبوبيت پيش حق تعالى به ميزان حساب در نيايد . خدا مىداند . صورت حب حق در آن عوالم چه انوار معنويه و تجليات كاملهاى است و خداوند تبارك و تعالى با محبوب خود چه معامله مىفرمايد .
اى انسان چه قدر ظلوم و جهولى و قدر نعم ولىّ النعم را نمىدانى . سالها در نافرمانى و ستيزه با چنين ولىّ نعمى كه تمام وسايل آسايش و راحت تو را فراهم فرموده بدون آنكه براى او ، نعوذ باللّه ، فايده و عايدهاى تصور شود ، به سر بردى و هتك حرمت كردى و بيحيايى و سر خودى را به آخر رساندى ، اكنون كه نادم شدى و برگشت نمودى و توبه كردى ، حق تعالى تو را محبوب خود گرفت . اين چه رحمت واسعه و نعم وافرهاى است ! خداوندا ، ما عاجزيم از شكر نعم تو ، لسان ما و همهء موجودات الكن است از حمد و ثناى تو ، جز آنكه سر خجلت به پيش افكنيم و از بيحياييهاى خويش عذر بخواهيم چاره نداريم . ما چه هستيم كه لايق رحمتهاى تو باشيم ، ولى سعهء رحمت و عموم نعمت تو بيش از آن است كه در حوصلهء تقرير آيد . أنت كما أثنيت على نفسك . « 1 » و نيز بايد انسان بكوشد تا آنكه صورت ندامت را در دل قوّت دهد تا ان شاء اللّه به بيت « احتراق » وارد شود . و آن چنان است كه به واسطهء تفكر در تبعات و آثار موحشهء معاصى ندامت را در دل قوّت دهد ، و نمونهء نار اللّه الموقدة « 2 » را خود به اختيار خود در دل خود روشن كند و قلب را به آتش ندامت محترق كند تا آنكه همهء معاصى از آن آتش بسوزد و كدورت و زنگار قلب مرتفع شود . بداند كه اگر اين آتش [ را ] در اين عالم خود براى خود روشن نكند ، و اين در جهنم را ، كه خود باب الابواب بهشت است ، به روى خود مفتوح نكند ، از اين عالم كه منتقل شد ، ناچار در آن عالم آتش سخت سوزناكى براى او تهيه شود و ابواب جهنم به روى او باز گردد و ابواب بهشت و رحمت به روى او منسد گردد .
خداوندا ، سينهء سوزناكى به ما عنايت فرما ، و از آتش ندامت جذوهء ندامت
هامش
[ 1 ] « همانا خدا بسيار توبه كنندگان را دوست دارد . » ( بقره - 222 ) .
( 1 ) حديث 14 ، پاورقى 10 .
( 2 ) ( همزه - 7 ) .