انبيا و اوليا و اوصيا ، است ، و در حقيقت آنها ناس هستند و ساير مردم « نسناس » .
چنانچه در احاديث است « 1 » . و اين وجهى ندارد . بلكه مناسب مقام اين است كه در اينجا عموم مردم اراده شود ، چنانچه وجهش پر واضح است . و از احاديث اين باب كافى نيز استفاده شود . و اگر در حديثى وارد باشد كه « ناس » كاملين باشند ، نه آن است كه هر جا كه اين كلمه وارد شد مراد آنهاست .
و « بلاء » اختبار و امتحان است ، و در نيك و بد استعمال شود . چنانچه اهل لغت تصريح كردهاند . جوهرى « 2 » گويد در صحاح : و البلاء الاختبار يكون بالخير و الشرّ . يقال : أبلاه اللّه بلاء حسنا و ابتليه معروفا . » و حقّ تعالى نيز فرمايد : بَلاءً حَسَنًا . « 3 » بالجمله ، هر چه حق جلّ جلاله به آن بندگان خود را امتحان فرمايد بلا و ابتلاست ، چه از قبيل امراض و اسقام و فقر و ذلت و ادبار دنيا باشد ، يا مقابلات آنها ، كه بسا باشد كه انسان به كثرت جاه و اقتدار و مال و منال و رياست و عزت و عظمت امتحان شود . ولى هر وقت « بلا » يا « بليه » يا « ابتلا » يا امثال آنها مطلق ذكر شود ، منصرف به قسم اوّل شود .
و « أمثل » به معنى اشرف و افضل است . يقال : هذا أمثل من هذا . أى ، أفضل و أدنى إلى الخير . و أماثل النّاس ، خيارهم [ 1 ] . پس معنى ثمّ الأمثل فالأمثل چنان آيد كه هر كس پس از اوصيا افضل و نيكوتر است ، بلاى او سختتر از سايرين باشد ، و هر كس پس از آنها افضل است ، بلايش از ديگران بيشتر است . و درجات كثرت ابتلا به مقدار و بر وزان درجات فضل است . و اين نحو تعبير در فارسى نيست .
و « سخف » به معنى رقت و خفت عقل است . چنانچه در صحاح و غير آن است .
و « قرار » به معنى مستقر و جايگاه است . چنانچه از لغت استفاده شود . و في القاموس : « القرار و القرارة ما قرّ فيه ، و المطمئن من الارض . » [ 2 ] وجه مناسبت و تشبيه آن است كه همانطور كه زمين قرارگاه و مستقر باران است و باران بر او رو آورد و قرار گيرد ، مؤمن نيز قرارگاه بليّات است كه آنها به او تهاجم كند و قرار گيرد و از او مفارقت نكند .
ما با خواست خداى تعالى در خلال فصولى چند بيان آنچه محتاج به ذكر است در حديث شريف مىنماييم .
هامش
[ 1 ] گفته مىشود : اين يك « امثل » از آن ديگرى است . يعنى از آن برتر و به خوبى نزديكتر است . و « أماثل الناس » يعنى نيكان و برگزيدگان مردم .
[ 2 ] القرار و القرارة ، آنچه در آن قرار گيرند ، زمين آرام .
( 1 ) مرآة العقول ، ج 9 ، ص 321 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب شدّة ابتلا المؤمن » ، حديث 1 .
( 2 ) حديث 14 ، پاورقى 2 .
( 3 ) ( انفال - 17 ) .