كسى چيزى كه پنهان شده از براى آنها از روشنى ديده و سرور آن جزاى آنچه را عمل مىكردند . » آيا اين « قرّة العينى » كه خداى تعالى ذخيره فرموده و مخفى نموده ، كه هيچ كس بر آن آگاه نيست ، چيست و چه خواهد بود ؟ اگر از جنس انهار جاريه و قصور عاليه و نعمتهاى گوناگون بهشتى بود بيان مىفرمود ، چنانچه براى ساير اعمال بيان فرموده ، و ملائكة اللّه بر آن مطلع شدند . معلوم مىشود غير اين سنخ است و عظمت آن بيشتر از آن است كه گوشزد كسى توان كرد - خصوصا براى ساكنين اين عالم دنيا .
نعمتهاى آن عالم را مقايسه مكن به نعمتهاى اينجا ، گمان مكن بهشت و جنّات آن مثل باغستانهاى دنيا منتها قدرى وسيعتر و عالىتر است ، آنجا دار كرامت حق و مهمانخانهء الهى است ، تمام اين دنيا مقابل يك تار موى حور العين بهشتى نيست ، بلكه مقابل يك تار از حلّههاى بهشتى كه براى اهل آن فراهم شده نيست ، با اين تفصيل حق تعالى جزاى نمازگزار در شب را اينها قرار نداده و در مقام تعظيم آن بدان بيان ذكر فرموده . ولى هيهات كه ايمان ما سست و اهل يقين نيستيم ، و الا ممكن نبود اين طور به غفلت بگذرانيم و تا صبح با خواب گران هماغوش شويم . اگر چنانچه بيدارى شب انسان را به حقيقت و سرّ نماز آگاه كند و با ذكر و فكر حق انس بگيرد و شبها مطيّهء معراج قرب او شود [ 1 ] كه ديگر جز جمال جميل حق براى او جزايى نتواند بود .
اى واى به حال ما اهل غفلت كه تا آخر عمر از خواب برنمىخيزيم و در سكر طبيعت باقى هستيم ، بلكه هر روز بر مستى و غفلت ما مىافزايد . جز مقام حيوانيت و مأكل و مشرب و منكح آنها چيز ديگر نمىفهميم ، و هر چه مىكنيم ، گر چه از سنخ عبادات هم باشد ، باز براى ادارهء بطن و فرج مىكنيم . گمان كردى كه نماز خليل الرحمن مثل نماز ما بوده ؟ خليل عرض حاجت به جبرئيل امين نفرمود [ 2 ] و ما حاجات خود را از شيطان - اگر گمان كنيم حاجت روا كن است - مىطلبيم ! ولى باز نااميد نبايد شد . ممكن است پس از مدتى بيدارى شب و انس و عادت به آن ، خداى تعالى كمكم دستگيرى فرمايد و با يك لطف خفى خلعت رحمت بر تو بپوشاند . ولى از سرّ عبادت مجملا غافل مباش و همه را به تجويد قرائت و تصحيح ظاهر فقط مپرداز . اگر نمىتوانى مخلص شوى ، لا اقل براى آن قرّة العينى كه حق تعالى مخفى فرموده بكوش و يادى از فقير عاصى حيوان سيرت كه از همهء درجات به حيوانيت قناعت كرده - اگر مايل شدى - بكن ، و با توجه و خلوص نيت بخوان : اللّهمّ ارزقني
هامش
[ 1 ] حق تعالى در وصف نماز شب و شبزندهدارى مىفرمايد :انَّ ناشِئَةَ الليل هِىَ اشدُّ وَطأ وَ اقوَمُ قيلًا انَّ لَكَ في النَّهار سَبحاً طويلًا. همانا نماز شب استوارتر و ثابتقدمتر ( در صفاى نفس ) است همانا براى تو در روز كوشش و تلاش وجود دارد . مزمّل ، 6 و 7 . امام عسگرى ( ع ) نيز مىفرمايد : الوصول إلى اللّه سفر لا يدرك الّا بامتطاء اللّيل . رسيدن به خدا ( لقاء ) سفرى است كه جز با مركوب راهوار شب بدست نمىآيد . مقدمه سر الصلاة ص 12 .
[ 2 ] طبرسى ( ره ) از امام صادق ( ع ) روايت مىكند كه زمانى كه إبراهيم ( ص ) را در منجنيق نهادند تا در آتش بيفكنند ، جبرئيل نزد او آمد و گفت : آيا حاجتى دارى ؟ إبراهيم پاسخ داد : آرى اما نه به تو . مجمع البيان در تفسير آيهء 69 .
سورهء « انبياء » .