غالب آيد و صحت عود كند ، زيرا كه طبيعت خود حافظ صحت است و دوا معين آن ، و ليكن در امراض روحيه امر خيلى دقيق است ، زيرا كه طبيعت بر نفس از اوّل امر چيره شده و وجههء نفس رو به فساد و منكوس است :
إنّ النّفس لأمّارة بالسّوء
[ 1 ] .
از اين جهت به مجرد في الجمله ناپرهيزى امراض بر او غلبه كند و رخنهها از اطراف بر او باز كند تا صحت را به كلى از بين ببرد .
پس ، انسان مايل به صحت نفس و شفيق به حال خود و علاقهمند به صحت ، پس از تنبه به اينكه راه چاره از خلاصى از عذاب اليم منحصر است به عمل كردن به دستور انبيا و دستورات آنها منحصر است به دو چيز ، يكى اتيان به مصلحات و مستصحّات نفسانيه و ديگر پرهيز از مضرات و مولمات آن ، و معلوم است كه ضرر محرّمات در مفسدات نفسانيه از همه چيز بيشتر است و از اين سبب محرّم شدهاند ، و واجبات در مصلحات از هر چيز مهمتر است و از اين جهت واجب شدهاند ، و افضل از هر چيز و مقدم بر هر مقصد و مقدمهء پيشرفت و راه منحصر مقامات و مدارج انسانيه اين دو مرحله است كه اگر كسى مواظبت به آنها كند از اهل سعادت و نجات است ، و مهمترين اين دو تقواى از محرّمات است - و اهل سلوك نيز اين مقام را مقدم شمارند بر مقام اوّل ، و از مراجعهء به اخبار و آثار و خطب نهج البلاغة واضح شود كه حضرات معصومين نيز به اين مرحله بيشتر اهميت دادهاند - پس ، اى عزيز اين مرحلهء اوّل را خيلى مهم شمار و مواظبت و مراقبت در امر آن نما كه اگر قدم اوّل را درست برداشتى و اين پايه را محكم كردى ، اميد وصول به مقامات ديگر است ، و الا رسيدن به مقامات ممتنع و نجات بس مشكل و صعب مىشود .
جناب عارف بزرگوار و شيخ عالى مقدار ما [ 2 ] مىفرمودند كه مواظبت به آيات شريفهء آخر سورهء « حشر » ، از آيهء شريفهء
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتُّقُوا اللَّه وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قدَّمَتْ لِغَدٍ
. [ 3 ] تا آخر سورهء مباركه با تدبّر در معنى آنها در تعقيب نمازها خصوصا در اواخر شب كه قلب فارغ البال است ، خيلى مؤثر است در اصلاح نفس . و نيز براى جلوگيرى از شرّ نفس و شيطان دوام بر وضو را سفارش مىفرمودند و مىگفتند وضو به منزلهء لباس جندى است . و در هر حال از قادر ذو الجلال و خداوند متعال جلّ جلاله با تضرع و زارى و التماس بخواه كه تو را توفيق دهد در اين مرحله ، و از تو يارى فرمايد در حصول ملكهء تقوا .
و بدان كه اوايل امر قدرى مطلب سخت و مشكل مىنمايد ، ولى پس از چندى مواظبت زحمت به راحت مبدل مىشود و مشقت به استراحت ، بلكه به يك
هامش
[ 1 ] « همانا نفس امر به زشتى كند . » ( يوسف - 53 ) .
[ 2 ] مرحوم شاهآبادى ( ره ) و حديث 1 ، پاورقى 51 .
[ 3 ] « اى ايمان آورندگان تقوا پيشه كنيد و هر كس بايد بنگرد براى فردا چه پيش فرستاده است . » ( حشر - 18 ) .