تصرمات را ، احدى از نفوس ناقصه به حد كمال موعود خود و دار قرار و ثبات خود نمىرسيد ، و نقص كلى در ملك و ملكوت وارد مىشد . و آنچه در لسان قرآن و احاديث وارد شده از مذمت اين عالم در حقيقت به خود او رجوع نمىكند ، به حسب نوع و اكثريت ، بلكه به توجه به آن به علاقهء قلبيه و محبت به آن رجوع مىكند .
پس ، معلوم شد كه از براى انسان دو دنياست : يكى ممدوح و يكى مذموم .
آنچه ممدوح است ، حصول در اين نشئه كه دار التربية و دار التحصيل و محل تجارت مقامات و اكتساب كمالات و تهيه زندگانى سعادتمند ابدى است كه بدون ورود در اينجا امكان پذير نيست . چنانچه حضرت مولى الموحدين و امير المؤمنين ، صلوات اللّه عليه ، در يكى از خطبههاى خود مىفرمايد - پس از آنكه شنيد از يك نفر كه ذم دنيا مىكند - : إنّ الدّنيا دار صدق لمن صدقها ، و دار عافية لمن فهم عنها ، و دار غنى لمن تزوّد منها ، و دار موعظة لمن اتّعظ بها ، مسجد أحبّاء اللّه و مصلّى ملائكة اللّه و مهبط وحى اللّه و متجر أولياء اللّه . اكتسبوا فيها الرّحمة و ربحوا فيها الجنّة . . . [ 1 ] و قول خداى تعالى :
و لنعم دار المتّقين .
[ 2 ] به حسب روايت عيّاشى [ 3 ] از حضرت باقر ، عليه السلام ، تفسير به « دنيا » شده است . [ 4 ] پس ، عالم ملك ، كه مظهر جمال و جلال است و حضرت شهادت مطلقه است ، به يك معنى مذمتى ندارد ، و آنچه مذموم است دنياى خود انسان است ، به معنى وجههء قلب به طبيعت و دلبستگى و محبت آن است كه آن منشأ تمام مفاسد و خطاهاى قلبى و قالبى است . چنانچه در كافى شريف از جناب صادق ، عليه السلام ، حديث مىكند : قال ، عليه السّلام : رأس كلّ خطيئة حبّ الدّنيا . [ 5 ] و عن أبي جعفر ، عليه السّلام : ما ذئبان ضاريان في غنم ليس لها راع ، هذا في أوّلها و هذا في آخرها ، بأسرع فيها من حبّ المال و الشّرف في دين المؤمن . « 1 » پس ، تعلق قلب و محبت دنيا عبارت از دنياى مذموم است ، و هر چه دلبستگى به آن زيادتر باشد ، حجاب بين انسان و دار كرامت او و پردهء ما بين قلب و حق بيشتر و غليظتر شود . و آنچه در بعضى از احاديث شريفه است كه از براى خدا هفتاد هزار حجاب است از نور و ظلمت [ 6 ] ، « حجابهاى ظلمانى » تواند همين تعلقات قلبيه باشد به دنيا . و هر قدر تعلقات بيشتر باشد ، حجابها زيادتر است . و هر چه تعلق شديدتر باشد ، حجاب غليظتر و خرق آن مشكلتر است .
هامش
[ 1 ] « همانا دنيا سراى راستى است براى آنكه با آن از در راستى درآيد ، و سراى درستى است براى آنكه آن را دريابد ، و سراى بىنيازى است براى آنكه از آن توشه برگيرد ، و سراى پند است براى آنكه از آن پند گيرد . دنيا سجدهگاه دوستداران خدا ، و نماز خانه فرشتگان خدا ، و جاى فرود وحى خدا و بازار ياران خدا است كه در آن رحمت را به دست آورند و بهشت را سود برند . » نهج البلاغه فيض الاسلام ، ص 1138 « حكمت » 126 .
[ 2 ] « چه نيكو است جايگاه پرهيزگاران . » ( نحل - 30 ) .
[ 3 ] ابو نصر محمد بن مسعود بن محمد بن عيّاشى تميمى از بزرگان علماى شيعه و از استوانههاى حديث و تفسير روايى در اواخر قرن سوم هجرى است . محدّثين بزرگى چون شيخ كشّى صاحب رجال و شيخ جعفر بن محمد عياشى فرزندش از او روايت كردهاند . آثار بسيارى دارد ، شيخ طوسى آثار او را افزون از 200 شمرده است ، از آثار اوست : كتاب التفسير ، كتاب الصّلاة ، كتاب الطب ، كتاب معرفة الناقلين ، كتاب الغيبة .
[ 4 ] عن ابن مسكان ، عن أبي جعفر ، عليه السلام ، فى قوله :و لنعم دار المتقين ،قال : الدنيا ، تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 258 .
[ 5 ] « دنيا دوستى منشأ هر گناه است . » اصول كافى ج 2 ، ص 315 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب حب الدنيا و الحرص عليها » ، حديث 1 .
[ 6 ] عن النبى ( ص ) انّ للّه تبارك و تعالى سبعين ألف حجاب من نور و ظلمة . بحار الانوار ج 55 ص 45 « كتاب السماء و العالم باب 5 » ، ذيل حديث 13 .
( 1 ) حديث 1 پاورقى 56 .