فصل بيان كلام مولانا مجلسى ( ره ) در حقيقت دنياى مذمومه
جناب محقق خبير و محدث بينظير ، مولانا مجلسى ، « 1 » عليه الرحمة ، مىفرمايد : بدان آنچه از مجموع آيات و اخبار ظاهر مىشود به حسب فهم ما ، اين است كه دنياى مذمومه مركب است از يك امورى كه انسان را باز دارد از طاعت خدا و دوستى او و تحصيل آخرت . پس دنيا و آخرت با هم متقابلاند . هر چه باعث رضاى خداى سبحان و قرب او شود ، از آخرت است اگر چه به حسب ظاهر از دنيا باشد ، مثل تجارات و زراعات و صناعاتى كه مقصود از آنها معيشت عيال باشد براى اطاعت امر خدا ، و صرف كردن آنها در مصارف خيريه و اعانت كردن به محتاجان و صدقات و باز ايستادن از سؤال از مردم ، و غير آن ، و اينها همه از آخرت است گر چه مردم آن را از دنيا دانند . و رياضات مبتدعه و اعمال ريائيه ، گرچه با تزهد و انواع مشقت باشد ، از دنياست ، زيرا كه باعث دورى از خدا شود و قرب به سوى او نياورد ، مثل اعمال كفار و مخالفان . انتهى . « 2 » و از يكى از محققان نقل فرمايد كه دنيا و آخرت تو عبارت است از دو حالت از حالات قلب تو : آنچه نزديك است و قبل از مردن ، نامش دنياست . و آنچه بعد از اين آيد و پس از مردن است ، نامش آخرت است . پس آنچه از براى تو در آن حظ و نصيب و شهوت و لذت است قبل از موت ، آن دنياست در حق تو . « 3 » فقير گويد كه مىتوان گفت كه دنيا گاهى گفته مىشود به نشئهء نازلهء وجود كه دار تصرم و تغيير و مجاز است ، و آخرت به رجوع از اين نشئه به ملكوت و باطن خود كه دار ثبوت و خلود و قرار است . و اين نشئه از براى هر نفسى از نفوس و شخصى از اشخاص متحقق است . بالجمله ، از براى هر موجودى مقام ظهور و ملك و شهودى است ، و آن مرتبهء نازلهء دنياويهء آن است ، و مقام بطون و ملكوت و غيبى است ، و آن نشئهء صاعدهء اخرويهء آن است . و اين نشئهء نازلهء دنياويه گرچه خود بذاته ناقص و اخيرهء مراتب وجود است ولى چون مهد تربيت نفوس قدسيه و دار التحصيل مقامات عاليه و مزرعهء آخرت است ، از احسن مشاهد وجوديه و اعز نشآت و مغتنمترين عوالم است پيش اوليا و اهل سلوك آخرت . و اگر اين مواد ملكيه و تغييرات و حركات جوهريهء طبيعيه و اراديه نبود و خداى تعالى مسلط نكرده بود بر اين نشئه تبدلات و
هامش
( 1 ) حديث 1 ، پاورقى 14 .
( 2 ) بحار الانوار ، ج 70 ، ص 63 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب حب دنيا و ذمها » . مرآة العقول ، ج 8 ، ص 263 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب ذم دنيا و زهد فيها » .
( 3 ) مرآة العقول ، ج 10 ، ص 264 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب حب دنيا » .