« فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً »
.
آيه اشاره به اين دارد كه ممكن است همسرى باشد كه خوشايند تو نيست ولى او را رها نكن ، شايد در آن خير و بركت باشد .
اين آيات نشان مىدهد كه اسلام تا چه اندازه به حقوق زن اهميّت مىدهد .
96 - فصل فى القسم و النشوز و الشقاق 7 / 2 / 84 3 -
إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ
( قنوت به معناى عبادت )
وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَ الذَّاكِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً »
« 1 » .
از جملهء آياتى كه در آن زنان و مردان در مقامات معنوى الهى دوش به دوش هم قرار داده شدهاند ، آيهء فوق است كه ده صفت را ذكر كرده و مىفرمايد زن و مرد هر دو در اين صفات در پيشگاه خدا برابرند .
همهء اينها مربوط به احترام به موقعيّت انسانى زن است ، پس اسلام موقعيّت زن و مرد را در نزد خدا يكسان مىداند ، اگر چه ممكن است از نظر توانايىها ، تفاوتهايى بين زن و مرد باشد ولى از نظر اسلام حقوق زن و مرد از همين موقعيّت انسانى نشأت مىگيرد .
4 -
« وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ »
« 2 » .
از بهترين شواهد در مورد احترام به حقوق زن تعبير به زوجيّت در مرد زن و مرد است كه به معناى همسر و همتراز است ، يعنى زوج و زوجه همتراز هستند ، چون زوج يعنى چيزى در كنار چيزى به عنوان عدل آن باشد .
در آيه نكاتى قابل توجّه است :
اوّلا ؛ تعبير « أزواجا » به معناى همسانى است ، ثانيا ؛ « من أنفسكم » يعنى از خود شما و از جنس شما يعنى زن از جنس مرد است ، ثالثا ؛ زن و مرد در كنار يكديگر آرامش آفرينند و اگر با هم نباشند آرامش نيست ، رابعا ؛ بين زوج و زوجه رياست و حاكميّت نيست بلكه مودّت و رحمت است .
در تفسير نمونه سه تفاوت بين مودّت و رحمت آمده كه يك تفاوت مهم آن اين است كه مودّت بين اثنينى است ولى رحمت ممكن است يك طرفه باشد ، پس به اين معناست كه هميشه نبايد منتظر باشيد كه محبّت طرفينى باشد ، بلكه اگر يك طرفه هم باشد اشكالى ندارد ، يعنى اگر يكى از طرفين نامهربانى مىكند طرف مقابل مهربانى كند ، خامسا ؛ در آخر آيه مىفرمايد اينها نشانهء عظمت خداست .
اگر اين آيه را بشكافيم معلوم مىشود كه زن برده و آلت دست نيست .
تا اينجا بعضى از آيات را در زمينهء حقوق زن مطرح كرديم كه بايد روايات را هم در كنار اين آيات بررسى كنيم .
97 - فصل فى القسم و النشوز و الشقاق 10 / 2 / 84 5 -
« وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً »
« 3 » .
از جمله آياتى كه در مورد حقوق زن در قرآن وارد شده آيهء فوق است كه مىفرمايد اگر مال بسيار زيادى مهر زوجه بود و به او پرداخت كردى وقتى مىخواهى زن را رها كنى مبادا سر سوزنى در حقّ او كوتاهى كنى .
بعضى از مفسّرين در مورد ذيل آيه معتقدند كه بعضى از زوجها براى اين كه مهر را از زوجه پس بگيرند تهمتى به او مىزدند و مىگفتند اگر مىخواهى تهمت نزنيم مهر را پس بده ؛ قرآن مىفرمايد از آنها چيزى از مهر را نگيريد .
به نظر ما از اين كه قرآن چنين محكم در مورد زنان صحبت مىكند ، معلوم مىشود كه زنها را در مسائل اقتصادى آزاد گذاشته است و شوهر نمىتواند زن را تحت فشار قرار دهد .
از جمعبندى اين آيات روشن مىشود كه قرآن مجيد براى زنها حقّ مهم و قابل توجّهى قائل شده است .
حقوق زن از ديدگاه روايات :
علاوه بر آيات ، روايات متعدّدى در مورد حقوق زنان داريم .
بعضى از روايات مرسله و بعضى معتبر است ولى چون روايات
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 35 .
( 2 ) . سورهء روم ، آيهء 21 .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 20 .