« نشوز » به اين معناست كه يكى از زوج و زوجه به وظايف خود عمل نكند و زير بار مسئوليّت نرود و « شقاق » يعنى زوج و زوجه با هم درگير شوند و در بين آنها شكافى پيدا شود كه احكام خاصّ خود را دارد .
همانگونه كه سابقا بيان شد تحرير الوسيله در اصل تحرير وسيلة النجاة مرحوم آقا سيد ابو الحسن اصفهانى است كه آن هم در سايهء جواهر است و جواهر هم همين بحث را دارد ؛ مرحوم صاحب جواهر در جواهر كه شرح شرايع است مقدّمهاى در مورد حقوق زن و مرد بر يكديگر ذكر كرده است ؛ مسالك هم كه شرح ديگرى بر شرايع است همين بحث را دارد .
مرحوم امام هم در مقدّمهاى در مورد حقوق زن و مرد سه حق براى مرد و سه حق براى زن مطرح كردهاند كه ما در اينجا كلام امام را قدرى توسعه و تفصيل مىدهيم زيرا از يك طرف اين روزها محلّ بحث است و از اسلام چهرهء دگرگونى ارائه شده و گفته مىشود كه اسلام آيين مردانه است و به همين جهت اسلام را مورد حمله قرار مىدهند . از طرف ديگر در زمان ما جمعيّتهاى دفاع از حقوق زنان سر بلند كردهاند كه قصد قربت و خدمت ندارند و در واقع كار آنها فريبكارى و در بعضى از موارد كوبيدن مذهب است ، به عنوان مثال كنوانسيون حقوق زنان را تشكيل داده و فرهنگ غربى را در غالب دفاع از حقوق زنان به جوامع ديگر خصوصا جوامع اسلامى تحميل مىكنند كه لازم است ما ، از اسلام دفاع كنيم ، چرا كه اسلام مدافع حقوق زن و مرد است و اگر اين كار را نكنيم ، بيم آن مىرود كه اسلام را به تضييع حقوق زنان متّهم كنند ، در حالى كه تمام برنامههاى آنان ريا و فريبكارى است .
علاوه بر اين زنان نصف جمعيّت جهان را تشكيل مىدهند و در بعضى از جوامع بيش از نصف است و اگر ما از حقوق آنان دفاع نكنيم بيم آن مىرود كه آنها سراغ مكاتب الحادى بروند و در زمانى كه نفرات در برنامههاى جهانى مؤثّر است ، جذب مكاتب ديگر شوند و از اسلام جدا گردند .
در مصاحبهاى كه با يكى از رسانههاى معتبر خارجى در مورد حقوق زنان انجام شد از آنها سؤال شد كه آيا تساوى حقوق زن و مرد اقتضا نمىكند كه در جوامع غربى نصف وزرا از زنان و نصف آن از مردان باشند ؟ در حالى كه در كشورى مثل آلمان كه از مدافعين حقوق زنان است ، يك مدير كل هم زن نيست ! در جواب گفتند : مردان جامعه اجازه نمىدهند ؛ پس معلوم مىشود كه اينها دروغ مىگويند و با اين كه چندين سال است شعار آزادى و برابرى زن را سر مىدهند هنوز اثرى از برابرى در جوامع غربى ديده نمىشود ؛ پس اين برنامهها شعار و رياست نه واقعيّت .
در به دو ورود به بحث يك نگاه كلّى به حقوق زن و مرد در قرآن و بعد در اخبار مىاندازيم و سپس جزئيّاتى را كه امام فرمودند بحث مىكنيم .
حقوق زن از ديدگاه قرآن :
از نظر كلّى قرآن اهمّيت زيادى به حقوق زنان مىدهد كه به عنوان نمونه چند آيه را بيان مىكنيم كه بعضى از اين آيات در جواهر و مسالك هم آمده است :
1 -
« وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ »
. « 1 »
صدر آيه حقّ طلاق را براى مردان ذكر مىكند و مىفرمايد معناى آن اين نيست كه زنان هيچ حقّى ندارند ؛ گرچه برابر نيستند ولى داراى حقوقى هستند .
اسلام خانواده را مانند يك اداره مىداند ؛ مرد در خانواده حكم رئيس را دارد و زن مانند معاون و بچهها به عنوان افراد آن هستند ، وقتى كسى رئيس شد ، ديگران هم براى خود جايگاه و حقوقى دارند .
2 -
« وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ »
« 2 » .
اين بخش از آيه مىفرمايد با زنان به صورت معقول و پسنديده معاشرت كنيد نه به صورت يك برده و كنيز . قسمتى از صدر آيه مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً »
، در مورد زنان پولدارى كه از نظر ازدواج مطلوب نبودند ، افرادى از آنها خواستگارى كرده و آنها را تزويج مىكردند و بعد آنها را رها مىساختند و منتظر بودند تا آنها بميرند و از آن زنان ارث ببرند كه قرآن از آن نهى مىكند .
در قسمت ديگرى از اين آيه مىفرمايد :
« وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ »
.
همانگونه كه بيان شد سابقا مهريّه را جلوتر مىدادند و بعضى از مردان بعد از ازدواج زنها را تحت فشار قرار مىدادند كه زنان مهريّه را پس دهند كه قرآن از اين عمل هم نهى مىكند و در ادامه مىفرمايد :
« وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ »
و در انتها مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 228 .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 19 .