و زاهد اسلامى نمىتواند به آن بىتوجّه باشد خصوصاً با تأكيد قرآن كريم در اين زمينه كه مىفرمايد : « « هُوَ أَنشَأَكُمْ مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا » ؛ او ( خدا ) شما را از زمين ( از خاك ) پديد آورد و آبادانى آن را از شما خواسته است » . « 1 »
همچنين قرآن مىفرمايد : « « هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِّزْقِهِ » ؛ او كسى است كه زمين را براى شما رام كرد ، پس بر شانههاى زمين راه برويد ( و آن را آباد كنيد ) و از روزىهاى پروردگار بخوريد » . « 2 »
هر چند خداوند زمين را رام بشر قرار داد كه به راحتى از آن استفاده كند ؛ ولى تعبير به « فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا » مىرساند كه « تا گامى بر نداريد و تلاشى نكنيد ، بهرهاى از روزىهاى زمين نخواهيد داشت » . « 3 »
در واقع امر به تلاش و قدم گذاشتن بر روى شانههاى زمين ، فرمان به كوشش براى بهرهگيرى از مواهب زمينى است كه خدا در اختيار ما نهاد .
اميرمؤمنان در منشور معروف خود به مالكاشتر - كه نام « منشور سياست و توسعه و سازندگى » برازنده آن است - از جمله از امورى كه در صدر آن به مالك اشتر فرمان مىدهد آبادساختن شهرهاست : « . . .
و عمارة بلادها
» . « 4 »
در ضمن همين فرمان آمده است :
« . . .
وَلْيَكُن نَظَرُك في عِمارة الْأرض أبلغ مِنْ نظرك فِى اسْتجلابِ الْخَراج ، لأنّ ذلك لا يُدْرك إلّابِالْعِمارة ؛
بايد انديشهات در آبادسازى زمين از تدبيرت در جمعآورى ماليات بيشتر باشد ، زيرا ماليات جز با آباد كردن زمين به دست نمىآيد » .
از رهنمودهاى فوق استفاده مىشود كه هيچ مسلمانى نمىتواند نسبت به بهرهبردارى صحيح از خزائن و نهفتههاى دل زمين و آبادى شهرها بىتوجه باشد و در اين خصوص زهدپيشگى خود را ( زهد به معناى تحريف شدهاش را ) بهانه قرار دهد .
ح . تأمين سعادت جهان ديگر از طريق تأمين دنيا !
اجازه ، بلكه تشويق به بهرهمند شدن از مواهب و لذات حلال زندگى ، در حدّ خود هر مسلمانى را به كار و تلاش وا مىدارد تا به مواهب و لذات مجاز و حلال زندگى دست يابد و با برخوردار گشتن از آن توان و كارآيى خود را در جهت فراهم ساختن اسباب سعادت اخروى بالا ببرد .
از دقت در مفاد آياتى چون آيات ذيل بدست مىآيد كه بهرهمندى معقول ، و به دور از اسراف و تبذير از مواهب دنيوى براى همگان ، از جمله تقواپيشهگان و زاهدان نه تنها مذموم نيست بلكه مطلوب نيز هست ، زيرا سفرهاى است كه از جانب حضرت حق براى بندگان گسترده شده و شكر اين نعمت در بهرهمندى از آن به عنوان مقدمهاى براى تحصيل كمالات معنوى است .
هامش
( 1 ) . هود ، آيهء 61 .
( 2 ) . ملك ، آيهء 15 .
( 3 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 24 ، ص 338 ( ذيل تفسير آيهء شريفه ) .
( 4 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .