و مطلوب است و اسلام آن را مىپسندند يا آن را نكوهيده و ناپسند دانسته و به حال جامعه مضرّ مىداند ؟
در بخشى از روايات ( كه خواهد آمد ) فقر ، علامت ايمان ، شعار صالحان ، خصلت پيامبران ، بلكه فخر پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله دانسته شده ؛ ولى در بخش ديگرى از آنها ، از فقر شديداً مذمت و از آن به شرّ ، موت اكبر و چيزى كه بايد از آن به خدا پناه برد و مانند آن تعبير شده است .
اگر بخواهيم نظر نهايى اسلام را دربارهء فقر و غنا دريابيم ، پيش از آن لازم است نظر اسلام را دربارهء دنيا و آخرت بدانيم ، چون بحث در زمينهء اين دو مسئله ( فقر و غنا ، دنيا و آخرت ) از يكديگر جدا نيست .
موقعيت دنيا و آخرت در آيات و روايات اسلامى :
دربارهء دنيا و توجّه به آن و اعراض از آن نيز مانند مسئلهء فقر ، آيات و روايات مختلفى وارد شده است . نخست دو گروه از آنها كه تعارض ابتدايى ميانشان به نظر مىرسد ، مطرح مىگردد .
گروه اول : آيات و رواياتى كه از دنيا مذمت كرده و آن را سراى مصيبت و عذاب ، بيهوده و بازيچه دانسته و زندگى آن را فانى و زوالپذير معرفى كرده ، پرداختن به آن را موجب غفلت و اعراض از هدفى بالاتر ( آخرت ) قلمداد نموده است . اگر كسى تنها به اين دسته از آيات و روايات نگاه كند ، مشربى صوفيانه پيدا مىكند و تصويرى همانند مرتاضان هند و رهبانان نصرانى در ذهنش نقش مىبندد .
به نمونههايى از اين آيات و روايات توجه كنيد :
1 . « وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِى الْآخِرَةِ مِنْ نَّصِيبٍ » . « 1 »
2 . « تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ » . « 2 » فانى و ناپايدار بودن دنيا از كلمهء « عَرَض » استفاده مىشود ، زيرا در لغت به آنچه ثبات ندارد ، معنا شده است . « 3 »
3 . « وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ » . « 4 »
4 . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «
الدنيا حرام على أهل الآخرة
» . « 5 »
5 . اميرمؤمنان در نهجالبلاغه مىفرمايد : «
الدّنيا تَغُرُّ وَ تَضُرُّ وَ تَمُرُّ
» . « 6 »
همچنين در روايات ، دنيا و آخرت به دو كفهء ترازو تشبيه شدهاند كه هر كدام سنگينى كند ، ديگرى سبك مىشود و بالا مىآيد . « 7 » نيز آمده است كه همراه با طلب دنيا ، زيان به آخرت و همراه با طلب آخرت ، نقصان دنياى انسان قرار دارد . « 8 »
6 . على عليه السلام مىفرمايد : «
مثل الدّنيا مثل الحيّه ، ليّنٌ
هامش
( 1 ) . شورى ، آيهء 20 .
( 2 ) . انفال ، آيهء 67 .
( 3 ) . ر . ك : شرح و تفسير لغات قرآن بر اساس تفسير نمونه ، ج 3 ، ص 150 .
( 4 ) . انعام ، آيهء 32 .
( 5 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 184 ، ح 6071 .
( 6 ) . نهجالبلاغه ، قصار 415 .
( 7 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 92 ، ح 6 .
( 8 ) . همان ، ص 61 ، ح 30 .