بنمايد من ضمانت مىكنم كه فقير نشود » . « 1 » على عليه السلام نيز فرمود : «
من صحب الإقتصاد دامت صحبة الغِنى له و جَبَر الاقتصادُ فقرَه و خَلَله
؛ هر كس زندگى او همراه با اقتصاد و ترك اسراف باشد ، هميشه ثروتمند و بىنياز خواهد بود و اقتصاد و ميانهروى جبران فقر و نقص او را خواهد كرد » . « 2 »
همچنين در روايتى مىخوانيم : «
من اقتصد أغناه اللَّه و من بذّر أفقره اللَّه
؛ هر كس ميانهروى كند خداوند او را غنى مىسازد و هر كس ريخت و پاش نمايد ، خداوند او را نيازمند مىسازد » . « 3 »
5 . عادت زشت تكدّى و سؤال ؛
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله مىفرمايد : «
من فتح على نفسه بابَ مسألة فتح اللَّه عليه سبعين باباً من الفقر لا يسدّ أدناها شىء
؛ كسى كه عفاف را كنار گذارد و از مردم تقاضاى كمك كند ، خداوند بر روى او هفتاد باب فقر را مىگشايد و هيچ چيز نمىتواند كمترين آنها را ببندد » . « 4 » در روايات از سؤال كردن و دست نياز به سوى مردم دراز نمودن ، شديداً نهى « 5 » و به اغنيا توصيه شده قبل از تقاضاى نيازمندان ، به آنان كمك كنند ، تا به اين كار خو نگيرند و ذلت سؤال در صورتهاى آنان ديده نشود . « 6 » نيز يكى از بهترين سجاياى اخلاقى ، روحيهء استغنا شمرده شده است . « 7 »
جمعبندى :
هرگاه امور حسابشدهاى كه به عنوان شرح عوامل فقر در بالا آمد ، مورد بررسى دقيق قرار گيرد و براى پيشگيرى از هر يك راهى انتخاب شود و تدريجاً به صورت فرهنگ در آيد ، به يقين جامعهء اسلامى مىتواند تا حدّ زيادى از فقر رهايى يابد .
فقرى كه او را وابسته به بيگانه مىكند و اين وابستگى اقتصادى ، وابستگى سياسى و فرهنگى را در پى دارد كه افكار ، آداب و رسوم نادرست آنها به جوامع اسلامى نفوذ مىكند . بسيار جاى تأسف است كه دانشمندان اسلام كمتر در نشر اين تعليمات مىكوشند و كمتر بر آن تأكيد مىورزند در حالىكه در عصر ما از اوجب واجبات محسوب مىشود و دورماندن از آن ضايعات غير قابل جبرانى براى جوامع اسلامى دارد .
گفتار سوم : نكوهش شديد فقر در فرهنگ اسلامى
در روايات اسلامى از فقر و غنا با تعبيرهاى مختلف و برداشتهاى متفاوتى ياد شده ، به گونهاى كه انسان ابتدا دچار ترديد مىشود كه نظر اسلام دربارهء فقر چيست ؟ آيا عارضهء فقر ، پسنديده
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 4 ، ص 53 ، ح 6 . در كنز العمال ( ج 3 ، ص 49 ) آمدهاست : « ما عال من اقتصد ؛ تنگدست نشد آنكه ميانهروى پيشه كرد » .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 13 ، ص 54 .
( 3 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 50 ، ح 5437 .
( 4 ) . وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 306 ، ابواب الصدقة ، باب 31 ، ح 8 . دركنز العمال ( ج 6 ، ص 506 ) آمده است : « لا يفتح عبد باب مسألة إلّافتح اللَّه عليه باب فقر » .
( 5 ) . وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 305 - / 307 .
( 6 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 113 ؛ صحيفهء سجاديه ، دعاء 26 .
( 7 ) . ر . ك : كافى ، ج 2 ، ص 148 و 149 ؛ كنز العمال ، ج 3 ، ص 403 .