مبانى اقتصاد اسلامى
در اين فصل مبانى دوازدهگانهء ذيل را بحث و بررسى مىكنيم :
1 . مبناى خدامالكى
2 . مبناى تسخير
3 . حفظ كرامت انسانى و عزّت نفسانى
4 . ترجيح مصالح جامعه بر مصالح شخصى
5 . مبناى خردورزى و تدبير
6 . آرامش روح در كنار بهرهمندى جسم
7 . مقدميّت تنعّمات مادّى
8 . گستردگى منابع اقتصادى
9 . قداست مال
10 . پذيرش تفاوتها و نفى اختلافات ظالمانه
11 . نفى جبر و تفويض
12 . انفاق و توسعهء اقتصادى .
1 . مبناى خدامالكى
از جمله امورى كه بايد يكى از مبانى نظام اقتصادى اسلام شمرد مبناى « خدا مالكى » است .
بدين معنا كه اسلام ، مالكيّت حقيقى همهء اشيا اعم از نفوس و اموال را بهگونه حقيقى از آنِ خدا مىداند و مالكيّت انسانها را به يك معنا عاريتى و مجازى و غير حقيقى مىشمرد .
اين حقيقتى است كه قرآن آن را در بعضى از آياتش از طريق « لام » ملكيّت و اختصاص ، منعكس كرده ، مىفرمايد : « للَّهِ مَا فِى السَّماوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ » « 1 » .
همين مضمون در آيات متعدد ديگرى از قرآن مجيد در سورههاى « آل عمران » ، « نساء » و ديگر سورهها به صورت گسترده آمده است و در گروه ديگرى از آيات از طريق اوصافى چون « خالق » ، « صانع » ، « قيّوم » و « ربّ العالمين » قابل اثبات است . دلالت خالقيّت و صانعيّت بر مالكيّت و اينكه كسى كه مخترع و خالق و صانع شيئى است مالك آن نيز هست ، امرى روشن است ، گرچه در حدّ مالكيّت اعتبارى و عقلايى باشد ، چنانكه ترديدى نيست كه لازمهء « قيوميّت » - همانند قيوميّت نفس انسان بر قوا
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 284 .