ريشونيم ، مىتوان به اسحاق الفاسى ، ابن ميمون ، يعقوب آشر ، يوسف قارو ، اشاره كرد . « 1 »
ط ) دورهء احَرونيم ( متأخّران )
دورهء احرونيم ، « 2 » به معناى « متأخران » يا مراجع متأخر ، از زمان يوسف قارو و موسى ايسرلس در قرن شانزدهم آغاز مىشود و تا قرن هجدهم و به نقلى تا عصر حاضر ادامه مىيابد . علّت نامگذارى ايشان به « متأخران » آن است كه از مراجع متقدّم ، يعنى ريشونيم ، متمايز شوند .
كتاب شولحان عاروخِ يوسف قارو ، به همراه مَپّا اثر موسى ايسرلس كه در حقيقت براى رفع كاستىهاى كتاب قارو نوشته شد ، نقطهء اوج قانوننامهنويسى در حقوق يهودى است و اين كتاب ، با افزودههاى ايسرلس ، مرجع مورد قبول حقوقى و شرعى در همهء روزگاران بعدى تلقى شده است ، و از اين رو است كه تدوين اين آثار را نقطهء آغاز دورهء بعد ، يعنى احرونيم ، دانستهاند .
در ميان سرشناسترين دورهء احرونيم مىتوان به داوود بن سموئيل هَلوى ، « 3 » شبتاى بن مئير هَكوهن ، « 4 » هارون كيدانوور « 5 » و سليمان گنزفريد « 6 » اشاره كرد . « 7 »
ى ) دورهء لغو استقلال قضايى يهود تا عصر حاضر
با لغو استقلال قضايى يهود در سرزمينهاى آوارگى ، نقطهء عطفى در تحوّلات شريعت يهودى پديد آمد . اين دوره را مىتوان به چند بخش تقسيم كرد : از اواخر قرن هجدهم تا آغاز قرن بيستم ، از آغاز قرن بيستم تا زمان اشغال فلسطين و تأسيس دولت اسرائيل در 1948 ؛ و از استقرار آن دولت به بعد . « 8 »
تا پيش از قرن هجدهم ، يهوديان بخش مجزايى را در درون جامعه ، به ويژه در كشورهاى اروپايى ، تشكيل مىدادند . با اين همه ، يهوديان در اين جوامع از استقلال نسبى قضايى به ويژه در موضوعات مدنى و نيز اجراى برخى مجازاتها در آنچه مربوط به خودشان بود ، برخوردار بودند .
از قرن هجدهم با مطرح شدن نظريهء « تساوى همهء افراد بشر بدون توجّه به نژاد و مذهب و . . . » در اروپا ، يهوديان نيز آزادى بيشترى يافتند . اين آزادى پيامدهايى براى يهوديان داشت . از يك سو ، دولتهاى اروپايى استقلال قضايى يهوديان را كه تا آن زمان وجود داشت لغو كردند ، چرا كه به اعتقاد ايشان ، لازمهء تساوى افراد اين بود كه همهء شهروندان دعاوى خود را بر اساس قانون واحدى در دادگاه رسمى كشور مطرح كنند . از اين رو ، يهوديان از
هامش
( 1 ) .M . E . , op . cit . , p . 122 , I . T . S . , " Rishonim " , EJ , v . 14 , p , 192 - 3 .( 2 ) .ahEaronim( 3 ) .David benSamuel HaLevi( 4 ) .David benSamuel HaLevi( 5 ) .Aaron Kaidanover( 6 ) .Solomon Ganzfried( 7 ) .Y . Ho . , " AhEaronim " , EJ . , v . 17 , p . 135 - 8 .( 8 ) .M . E . , op . cit . , 123 .