شريعت شفاهى كه به تَنّا « 1 » ( « معلم » ؛ جمع : تنّائيم ) شناخته مىشوند فعاليّت داشتند .
در دورهء تنّائيم عمدتاً دو دسته آثار خلق شد ؛ يكى آثارى كه از نوع قانون نامهاند . در اين آثار هلاخاها تحت بابهاى خاص شريعت به گونهاى فشرده تدوين شدهاند . دستهء دوم عبارتاند از ميدرشه هلاخا يا ميدراشهاى هلاخايى كه نوعى تفسير مبسوط بر اسفار پنجگانهاند . اثر مهم دستهء اوّل عبارت است از ميشنا ، اثر يهودا هناسى ، و در مرحلهء بعد ، از نظر اهميّت در نظر يهوديان ، مىتوان به آثار عقيوا و مئير اشاره كرد . دورهء تنّائى با مرگ يهودا هناسى ( 220 م ) كه بيش از 50 سال « ناسى » يا رهبر دينى قوم يهود بود ، به پايان مىرسد . « 2 »
ه ) دورهء آمورائيم ( شارحان )
آمورائيم « 3 » ( جمع آمورا به معناى شارح و مفسّر ) لقب عالمانى است كه پس از تكميل ميشنا تا به انجام رسيدن تلمود مىزيستند . ايشان عمدتاً دست به كار شرح و تفسير ميشنا و نيز تدوين ميدراشهاى اگادايى ( يعنى ميدراشها و تفسيرهايى كه به مباحث غير هلاخايى ، مانند روايات ، نكات پندآميز و . . .
مىپرداختند ) بودند . آموراها با شرح و تفسير هلاخاهاى ميشنا ، هلاخاهاى نهايى ( قوانين و شريعت يهودى ) را از آن استخراج مىكردند .
دورهء آمورائيم پنج نسل از عالمان سرزمين فلسطين ( تا پايان قرن چهارم ) و هشت نسل از عالمان بابل ( تا پايان قرن پنجم ) را در برمىگيرد .
حاصل كار ايشان دو تلمود بابلى و فلسطينى ( يا اورشليمى ) است .
در فلسطين ، عنوان اين آموراها « ربّى » « 4 » و در بابل « راو » « 5 » بود .
ولى نبايد از نظر دور داشت كه تلمود دربارهء اعتبار و مرجعيت آمورائيم معتقد است : آموراها نبايد با گفتهاى از كتاب ميشنا يا حتّى يكى از باريتاهاى « 6 » تنّائيم مخالفت كنند . از اين رو ، اگر در روند بحث تلمودى مشخص شود كه يك ديدگاه با ديدگاه ميشنا مخالف است ، رد مىشود . « 7 »
پايان تلمود بابلى ( حدود 500 ميلادى ) نقطهء پايان دورهء آمورائيم است .
و ) دورهء ساوورائيم ( حكما )
پس از پايان تلمود بابلى ، عالمان بابلى ، كه در اين دوره به ساوورائيم « 8 » ( « حكما » ) معروفاند ، تا پايان قرن ششم و به نقلى تا ميانهء سدهء هفتم ، دست به كار ويرايش تلمود بابلى بودند . از اين رو ، اين دوره در حقيقت بخش پايانى دورهء تلمود است . اطلاعات مربوط به اين دوره ناچيز است و شخصيتهاى
هامش
( 1 ) .tanna( 2 ) .. Cf . D . S . , " Tanna , Tannaim " , EJ . , v . 15 , p . 798 - 800؛
گنجينهاى از تلمود ، ص 15 - 11 .
( 3 ) .. amoraim( 4 ) .. Rabbi( 5 ) .. Rav( 6 ) . توضيح باريتا خواهد آمد .
( 7 ) .Sh . S . , " Amoraim " , EJ . , v . 2 , p . 865 - 75 .( 8 ) .savoraim