و معنى اصلى « حكم » بهگونهاى كه ارباب لغت گفتهاند همان منع كردن به منظور اصلاح است به همين دليل به لگام حيوان « حَكَمَ » ( بر وزن صدف ) گفته مىشود . سپس اين واژه به هرچيزى كه بازدارنده است اطلاق شده ، مانند علم و دانش و عقل و خرد و حتى قضاوت كه جلوى اختلافات را مىگيرد .
در ذيل حكمت 182 بيان كرديم كه در مورد برترى سكوت و سخن گفتن در ميان دانشمندان گفتوگوست : بعضى سكوت را ترجيح مىدهند زيرا خطرات و آفات زبان را بسيار مىدانند و در واقع نيز همينطور است چراكه گناهان كبيرهء فراوانى ( حدود سى گناه كبيره ) با زبان انجام مىشود .
از سوى ديگر ، بدون سخن ، تعليم و تربيت ، امر به معروف و نهى از منكر ، اجراى عدالت و فصل خصومت امكانپذير نيست .
ازاينرو امام عليه السلام بيان ديگرى مىفرمايد كه موارد برترى سكوت و برترى سخن گفتن را در آن مشخص كرده است ؛ آنجا كه گفتار حكيمانهء مفيد و سودمند ، راهنما و هدايت كننده است بايد سخن گفت و آنجا كه گفتار از سر جهل است ، غيبت است ، تهمت ، افترا ، دروغ ، سخنچينى ، مطالب بيهوده و لغو است سكوت ترجيح دارد و البته گاه پيدا كردن مصاديق اين دو كمى مشكل است ، هواى نفس مىگويد : اين گفتار حكيمانه است ، بگو ؛ و ليكن شرع و عقل مىگويند : سخنى است بيهوده يا فسادانگيز ، مگو ؛ و در اينگونه موارد اگر انسان بر هواى نفس چيره نشود چهبسا سخنان ناپسند را خوب و پسنديده پندارد و به سراغ آن برود و اين همان چيزى است كه بهعنوان تسويلات نفس و تزئينات شيطان معروف است .
به همين دليل هنگامى كه از امام سجاد عليه السلام سؤال كردند كه سكوت بهتر است يا كلام ؟ فرمود : « هركدام آفتى دارد . اگر كلام ، خالى از آفت باشد از سكوت بهتر است » .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 683
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٨٣