شود از اجابت محروم نمىگردد و كسى كه موفق به توبه شود از قبول توبه محروم نخواهد شد و كسى كه موفق به استغفار گردد از آمرزش محروم نمىشود و كسى كه توفيق شكرگزارى پيدا كند محروم از فزونى نعمت نخواهد شد .
قابل توجه اينكه جملهء «
مَا كَانَ اللَّهُ
» و جملههاى معطوف بر آن اشاره به توفيقات الهى است يعنى هنگامى كه خداوند كسى را به يكى از اين سه چيز ( شكر و دعا و توبه ) موفق دارد درهاى نتايج آنها را نيز به روى او مىگشايد :
فزونى نعمت در برابر شكر ، اجابت در برابر دعا و آمرزش در برابر توبه .
در واقع شكر و دعا و توبه ، سه موضوع سرنوشتساز در زندگى انسان است و سعادتمند و خوشبخت كسانى هستند كه بتوانند از هر سه استفاده كنند ؛ در برابر نعمتها شاكر باشند ، در مشكلات دست به دعا بردارند و بههنگام لغزشها و گناهان از درِ توبه وارد شوند .
در روايت ارشاد القلوب ديلمى كه اين گفتار حكيمانه بهصورت مشروحترى در آن آمده جملهء چهارمى نيز اضافه شده است و آن اينكه «
و ما كان اللَّه ليفتح باب التوكل و لم يجعل للمتوكل مخرجا فإنه سبحانه يقول وَمَنْ يتَّقِ اللَّهَ يجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَيرْزُقْهُ مِنْ حَيثُ لا يحْتَسِبُ وَمَنْ يتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
؛ چنين نيست كه خداوند باب توكل را به روى كسى بگشايد و براى خروج از مشكلاتش راهى براى او قرار ندهد زيرا خداوند مىفرمايد : كسى كه تقوا را پيشه كند خداوند راه خروج از مشكلات را براى او قرار مىدهد و از جايى كه گمان نمىكند به او روزى مىدهد و كسى كه بر خدا توكل كند خداوند براى او كافى است » . « 1 »
در روايات اسلامى نيز بر اين سه موضوع تأكيدات فراوانى شده است كه به سه نمونهء آن در اينجا قناعت مىكنيم .
امام صادق عليه السلام درمورد شكر مىفرمايد : «
مَكْتُوبٌ فِى التَّوْرَاةِ اشْكُرْ مَنْ أَنْعَمَ
هامش
( 1 ) . ارشاد القلوب ، ج 1 ، ص 148 .