430 إِنَّ أَخْسَرَ النَّاسِ صَفْقَةً وَ أَخْيَبَهُمْ سَعْياً رَجُلٌ أَخْلَقَ بَدَنَهُ فِي طَلَبِ مَالِهِ ، وَ لَمْ تُسَاعِدْهُ الْمَقَادِيرُ عَلَى إِرَادَتِهِ ، فَخَرَجَ مِنَ الدُّنْيَا بِحَسْرَتِهِ ، وَقَدِمَ عَلَى الْآخِرَةِ بِتَبِعَتِهِ .
امام عليه السلام فرمود :
زيانكارترين مردم در دادوستد و نااميدترين آنها در تلاش و سعى ، كسى است كه بدن خود را براى رسيدن به آرزوهاى درازش فرسوده كرده ولى مقدرات ، او را براى رسيدن به خواستههايش يارى ننموده است ؛ با حسرت از دنيا بيرون رفته و با گناهانش در سراى آخرت گام نهاده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . سند گفتار حكيمانه :
مرحوم خطيب در اينجا تنها مدرك ديگرى كه به آن اشاره كرده غررالحكم است كه با تفاوت نسبتاً مختصرى اين گفتار حكيمانه را آورده است . ( مصادر نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 310 ) .
اضافه مىكنيم : ابن دمشقى ( متوفاى 871 ) در كتاب جواهر المطالب همين مضمون را با تفاوت قابل توجهى به اين صورت ذكر كرده است : « إنّ أخْيَبَ النّاسِ سَعْياً وأخْسَرَهم صَفقةً مَن أخْلَق بدَنَه فى آمالِهِ وشُغِل بها عن مَعادِه ومآلِه ، و لم تُوافِقْه الأقدارُ على مُرادِه و قَدِم على آخرَتِه بغيرِ زادِه » ( جواهر المطالب ، ج 2 ، ص 144 ) كتاب مزبور گرچه بعد از نهجالبلاغه گردآورى شده ولى تفاوت آن نشان مىدهد كه از منبع ديگرى آن را اخذ كرده است .
در كتاب تمام نهجالبلاغه نيز اين كلام حكيمانه با تفاوتهايى ضمن وصاياى على عليه السلام به فرزندش امام مجتبى عليه السلام ذكر شده است ( تمام نهجالبلاغه ، ص 978 ) .