پس براى چه آن را اندوختهاى ؟ گفت : براى ماليات حكومت و تقاضاهاى قبيله و ترس از فقر بر عيال و دگرگونى زمان . آن برادر دينى گفت كه هنوز از نزد او خارج نشده بودم كه جان به جانآفرين تسليم كرد . ( و فرزندانش از آن مال براى كارهاى خير و اداى حقوق بهره گرفتند ) . « 1 »
همين معنا دربارهء امور معنوى مانند علم نيز جارى است كه عالمى از علوم خود استفاده نكند و بيچاره شود ولى ديگران با فراگرفتن علم از او اهل نجات گردند . همانگونه كه در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود : «
وَ إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اللَّهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اللَّهَ فَأَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ أَدْخَلَ الدَّاعِى النَّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ وَ اتِّبَاعِهِ الْهَوَى وَ طُولِ الْأَمَلِ
؛ شديدترين پشيمانى دوزخيان و برترين حسرت آنها براى كسى است كه ديگرى را بهسوى خداوند دعوت نمود و او اجابت كرد و پذيرفت و بدين سبب اطاعت خدا را مىكند و خداوند او را وارد بهشت مىسازد ولى دعوت كننده را به دوزخ مىفرستد به دليل ترك علم خويش و پيروى از هواى نفس و آرزوهاى دور و دراز » . « 2 »
ابن ابىالحديد داستان جالبى را از عمر بن عبدالعزيز نقل مىكند كه مردم دربارهء او مىگفتند : « سعيد بن شقى » ( سعادتمند ، فرزند شقاوتمند ) و علتش آن بود كه پدرش عبدالعزيز اموال زيادى را از مصر و شام و مدينه از طريق نفوذ برادرش عبدالملك در حكومت و حكومتى كه عبدالعزيز خودش در مصر داشت و غير آن به ظلم جمعآورى كرده بود . سپس تمام آن را براى فرزندش عمر گذاشت . او اموال مزبور را در راه اطاعت خداوند سبحان و كارهاى خير مصرف مىكرد تا زمانى كه خلافت به او رسيد در آن زمان تمام اسناد مالكيتى را
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 100 ، ص 14 ، ح 68 . در حكمت 416 نيز همين معنا باز با تعبير ديگرى آمده است .
( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 44 ، ح 1 .