به همين حال نزاع را به پايان رسانى . اما اگر شخص حليم مقابله كرد هر دو ملك آنجا را ترك مىگويند . ( نه وعدهء غفرانى به حليم مىدهند و نه سفيه را تهديد مىكنند ) » . « 1 »
البته حلم و بردبارى در مقابل افراد سفيه و نادان فايدهء بسيار مهم ديگرى نيز دارد كه در چند مورد از كلمات امام عليه السلام به آن اشاره شد و آن اينكه وقتى انسان باشخصيتى در مقابل سفيه سكوت آميخته با حلم مىكند مردم به يارى او برمىخيزند حتى در تعبيرى امام عليه السلام مىفرمايد : حلم بهمنزلهء عشيره و قبيلهاى است كه انسان را در مقابل نادان حمايت مىكند . « 2 »
و براى دفع خطرات هواى نفس دستور مىدهد كه با شمشير عقل با آن مبارزه كن . به يقين خطرناكترين دشمن انسان - همانگونه كه در روايت نبوى صلى الله عليه و آله وارد شده است - هواى نفس اوست : (
أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِى بَينَ جَنْبَيكَ
) . « 3 »
و تنها چيزى كه مىتواند در مقابل اين دشمن بسيار خطرناك بايستد همان عقل است ؛ عقلى كه زيانهاى هوىپرستى را براى انسان تشريح مىكند و عاقبت كار هوسبازان را به او نشان مىدهد . هرقدر اين عقل قوىتر باشد بازدارندگى آن بيشتر است و اگر ضعيف و ناتوان گردد هواى نفس بر آن غلبه مىكند و او را به گوشهاى مىراند و محصور مىسازد و خودش يكهتاز ميدان وجود انسان مىشود .
در حديثى از امام اميرمؤمنان عليه السلام مىخوانيم : «
مَن أحَبَّ نَيْلَ الدَّرَجاتِ العُلى فَلْيَغْلِبِ الْهَوى
؛ كسى كه دوست دارد به درجات بالاى فضيلت انسانى برسد بايد بر هواى نفس خود غالب گردد » . « 4 »
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 112 ، ح 9 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، حكمت 418 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 64 ، ح 1 .
( 4 ) . غررالحكم ، ح 4893 .