دهد و خوى حيوانى خود را ظاهر و آشكار سازد و اضافه بر اين بر آتش خشم سفيه و نادانى كه در برابر او به درشتگويى وپرخاشگرى برخاسته افزوده مىشود و ناسزاهاى ديگرى مىگويد و اى بسا عيوب پنهانى انسان را نيز آشكار سازد .
بنابراين حلم تمام اينها را مىپوشاند و از ضايعات حاصل از آن جلوگيرى مىكند .
قرآن مجيد دربارهء پرهيزكاران راستين صفاتى را در سورهء آل عمران برشمرده كه از جملهء آنها اين است : « « وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ » ؛ آنهايى كه بر خشم خود مسلط مىشوند و غضب خود را فرو مىنشانند و مردم ( نادان و خطاكار ) را مىبخشند » . « 1 »
در حديثى از امام على بن موسىالرضا عليه السلام آمده است : «
لَا يكُونُ الرَّجُلُ عَابِداً حَتَّى يكُونَ حَلِيما
؛ انسان بندهء واقعى خدا نخواهد بود مگر آن زمانى كه صاحب حلم و بردبارى شود » . « 2 »
در حكمت 211 نيز خوانديم كه امام عليه السلام مىفرمايد : «
وَالْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِيه
؛ حلم و بردبارى ، دهانبند سفيهان است » .
در حديث پرمعناى ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : «
إِذَا وَقَعَ بَينَ رَجُلَينِ مُنَازَعَةٌ نَزَلَ مَلَكَانِ فَيقُولَانِ لِلسَّفِيهِ مِنْهُمَا قُلْتَ وَ قُلْتَ وَ أَنْتَ أَهْلٌ لِمَا قُلْتَ سَتُجْزَى بِمَا قُلْتَ وَ يقُولَانِ لِلْحَلِيمِ مِنْهُمَا صَبَرْتَ وَ حَلُمْتَ سَيغْفِرُ اللَّهُ لَكَ إِنْ أَتْمَمْتَ ذَلِكَ قَالَ فَإِنْ رَدَّ الْحَلِيمُ عَلَيهِ ارْتَفَعَ الْمَلَكَانِ
؛ هنگامى كه ميان دو نفر نزاعى رخ دهد دو فرشتهء الهى در آنجا نازل مىشوند . به سفيه مىگويند : آنچه مىخواستى گفتى و همهء آن سزاوار خود توست و به زودى كيفر سخنانت را خواهى ديد و به حليم مىگويند : صبر كردى و بردبارى نشان دادى خداوند به زودى تو را مىآمرزد اگر
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 134 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 111 ، ح 1 .