جواب اينكه مراد از سب در اينجا لعن است يعنى مىتوان چنين شخص بدزبانى را لعن كرد چون مستحق لعن است .
در عين حال اشاره فرمود : راه ديگر ، استفادهء از عفو است همان راهى كه امام عليه السلام دربارهء او انتخاب فرمود .
4 . سؤال ديگر همان چيزى است كه ابن ابىالحديد در شرح اين گفتار حكيمانه مطرح كرده است و آن اينكه مىگويد : يكى از دوستان من هنگامى كه اين گفتار امام عليه السلام را شنيد پرسيد : چرا امام عليه السلام آن مرد را كه از خوارج بود عفو كرد ولى هنگامى كه اشعث تعبير زشتى دربارهء امام عليه السلام در برابر سخنى كه فرموده بود به كار برد و گفت : « هذه عليك لا لك ؛ اين سخن بر ضد توست نه به نفع تو » ، امام عليه السلام برآشفت و او را بهشدّت توبيخ كرد و حتى او را مخاطب به خطاب « منافق بن كافر » فرمود ؟
سپس چنين پاسخ مىگويد كه اين مرد خارجى علم امام عليه السلام را ستود و در عين حال كلمهء زشتى به امام عليه السلام گفت در حالى كه اشعث بن قيس منافق ، علم امام عليه السلام را انكار كرد و حضرت را به ناآگاهى متهم ساخت . چنين شخصى مستحق لعن و هرگونه سرزنش است . « 1 »
بعضى نيز در پاسخ اين سؤال گفتهاند كه اشعث ، مرد منافق و شرورى بود و مىخواست با اين سخنش شرى بهپا كند . امام عليه السلام محكم در مقابل او ايستاد و محكم او را بر سر جايش نشاند ولى اين مرد خارجى چنين نظرى نداشت و لذا امام عليه السلام او را مورد عفو قرار داد .
5 . سؤال ديگرى نيز در اينجا مطرح است قرآن اينكه نسبت كفر به امام عليه السلام به هر معنا باشد سب امام عليه السلام محسوب مىشود و مىدانيم سب امامان معصوم عليهم السلام موجب كفر است همانگونه كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است :
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 20 ، ص 63 .