مَكايِدِهم
؛ با مردم مدارا كن تا از دشمنى آنها و كيد و مكرشان در امان باشى » . « 1 »
مرحوم كلينى در كتاب شريف كافى در جلد دوم بابى تحت عنوان « باب المداراة » مطرح كرده كه در ذيل آن روايات متعددى آورده است ازجمله در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل مىكند : «
ثَلَاثٌ مَنْ لَمْ يكُنَّ فِيهِ لَمْ يتِمَّ لَهُ عَمَلٌ وَرَعٌ يحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِى اللَّهِ وَ خُلُقٌ يدَارِى بِهِ النَّاسَ وَ حِلْمٌ يرُدُّ بِهِ جَهْلَ الْجَاهِلِ
؛ سه چيز است كه در هركس نباشد هيچ كارى از كارهاى او سامان نمىپذيرد : ورع و تقوايى كه او را از معصيت خدا بازدارد و اخلاقى كه او را به مدارا كردن با مردم وادارد و حلم و بردبارىاى كه جهل جاهلان را با آن از خود دور سازد » . « 2 »
در حديث ديگرى از آن حضرت اين مسأله با تأكيد بيشترى عنوان شده است ، مىفرمايد : «
أَمَرَنِى رَبِّى بِمُدَارَاةِ النَّاسِ كَمَا أَمَرَنِى بِأَدَاءِ الْفَرَائِضِ
؛ پروردگارم مرا به مدارا كردن با مردم دستور داده همانگونه كه دستور به فرائض و واجبات داده است » . « 3 »
و در حديث سومى باز هم تأكيد بيشترى در اين زمينه شده ، مىفرمايد :
« مُدَارَاةُ النَّاسِ نِصْفُ الْإِيمَانِ وَ الرِّفْقُ بِهِمْ نِصْفُ الْعَيشِ
؛ مدارا كردن با مردم نصف ايمان است و رفاقت با آنها نصف زندگى است » . « 4 »
كلام امام عليه السلام دربارهء هماهنگى با اخلاق مردم و احاديث متعددى كه در بالا از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله درمورد مدارا كردن با خلق خدا و رفاقت با آنها نقل كرديم نشانهء روشنى از روح اجتماعى تعليمات اسلام است كه تا چهاندازه مسائل مختلف اخلاقى و روانى را براى همزيستى مسالمتآميز با مردم مورد توجه قرار داده است .
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 10179 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 116 ، ح 1 .
( 3 ) . همان ، ص 117 ، ح 4 .
( 4 ) . همان ، ح 5 .