شرح و تفسير هماهنگى معقول با مردم
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه اشاره به يك نكتهء لطيف اجتماعى مىكند مىفرمايد : « هماهنگى با مردم در اخلاقشان سبب در امان بودن از كينهتوزى و دشمنى آنهاست » ؛ (
مُقَارَبَةُ النَّاسِ فِي أَخْلَاقِهِمْ أَمْنٌ مِنْ غَوَائِلِهِمْ
) . شك نيست كه هر قوم و جمعيت بلكه هر انسانى صفات و اخلاق ويژهء خود را دارد و به كسانى علاقهمند است كه در صفات و اخلاق با او هماهنگ باشند ، به آداب و رسومش احترام بگذارند و مطابق خواستههاى او عمل كنند . هماهنگى با مردم در اين امور - البته در مواردى كه بر خلاف شرع و عقل نيست - سبب مىشود كه آنها انسان را از خود بدانند و با او رابطهء دوستى برقرار كنند و همين امر سبب امنيت از كينهتوزى و دشمنى آنها مىشود .
البته همانگونه كه اشاره شد منظور ، همرنگ جماعت شدن در زشتى و بدىها و آداب و رسوم غلط و كارهاى خلاف شرع و عقل نيست چراكه نه شرع به ما چنين اجازهاى را مىدهد و نه عقل و خرد .
در روايات اسلامى عنوان ديگرى مطرح است كه با آنچه در اين كلام شريف آمده قريبالمضمون مىباشد و آن مسألهء مدارا با مردم است .
در احاديث فراوانى به مدارا كردن با مردم توصيه و بر آن تأكيد شده است ازجمله اميرمؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : «
دارِ النّاسَ تأمَنْ غوائِلَهُم و تَسْلَمْ مِن