صحت بدن تقواى قلب حاصل مىشود » ؛ (
ألَا وَ إِنَّ مِنْ صِحَّةِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْبِ
) . اشاره به اينكه عقل سالم و اخلاق خوب از سلامت جسم سرچشمه مىگيرد يا به تعبير ديگر انسانى كه ازنظر جسمى سالم نباشد زمينههاى بىتقوايى ممكن است در وى حاصل شود .
ولى بايد توجه داشت كه اين جمله به اين صورت در تمام نسخههاى اصلى نهجالبلاغه كه به دست ما رسيده ، نيامده است بلكه در همهء نسخههاى معروف به اين صورت نقل شده است : «
وَأَفْضَلُ مِنْ صِحَّةِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْب
؛ بهتر از صحت بدن تقواى قلب است » .
به اين ترتيب جملهء مزبور هماهنگ با جملههاى قبل از آن مىشود كه امام عليه السلام دربارهء اهميت تقواى الهى و فضايل اخلاقى و برترى آن بر مال و ثروت و سلامت تن بيان فرموده است . در حالى كه جملهء مزبور بهصورت اول هيچ هماهنگىاى با جملههاى قبل ندارد و بعيد نيست كه صبحى صالح كه اين نسخه را انتخاب كرده اشتباه نموده باشد .
مرحوم علامهء مجلسى نيز در بحارالانوار به نقل از نهجالبلاغه جملهء مزبور را بهصورت دوم آورده است كه نشان مىدهد نسخهء نهجالبلاغهاى كه نزد ايشان بوده به همين صورت بوده است . « 1 »
در نهجالبلاغهاى كه اخيراً از طرف سازمان اوقاف جمهورى اسلامى منتشر شده و در مقدمهء آن تصريح شده كه در تحقيق عبارات نهجالبلاغه به چهار نسخهء قديمى موجود در كتابخانههاى مهم مربوط به زمانى كه نزديك به زمان مرحوم سيد رضى بوده اعتماد شده است نيز جملهء بالا بهصورت دوم يعنى «
وَأَفْضَلُ مِنْ صِحَّةِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْب
» آمده است . بنابراين احتمال اشتباه صبحى صالح بسيار قوى به نظر مىرسد . به خصوص اينكه در مصادر نهجالبلاغه نيز به همين
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 78 ، ص 175 ، ح 12 .