كلينى رحمه الله در جلد دوم كتاب كافى بابى در مذمت دنيا و زهد ذكر كرده و از جمله امورى كه در ترك دنياپرستى مؤثر ذكر مىكند ياد مرگ است . در حديث سيزدهم آن باب آمده كه يكى از ياران امام باقر عليه السلام عرض كرد : حديثى براى من بيان كنيد كه از آن بهرهمند شوم . امام عليه السلام فرمود :
« أَكْثِرْ ذِكْرَ الْمَوْتِ فَإِنَّهُ لَمْ يكْثِرْ إِنْسَانٌ ذِكْرَ الْمَوْتِ إِلَّا زَهِدَ فِى الدُّنْيا ؛
زياد به ياد مرگ باش ، چراكه هيچ انسانى فراوان ياد مرگ نمىكند مگر اينكه نسبت به زرق و برق دنيا بىاعتنا مىشود » . « 1 »
مرحوم علامهء مجلسى نيز در بحارالانوار رواياتى در اين زمينه آورده ؛ از جمله روايتى است از امام صادق عليه السلام كه مىفرمايد :
« ذِكْرُ الْمَوْتِ يمِيتُ الشَّهَواتِ فِى النَّفْسِ وَيقْلَعُ مَنابِتَ الْغَفْلَةِ ، وَيقَوِّى الْقَلْبَ بِمَواعِدِ اللَّهِ وَيرِقُّ الطَّبْعَ ، وَيكْسِرُ أَعْلامَ الْهَوى ، وَيطْفِى نارَ الْحِرْصِ ، وَيحَقِّرُ الدُّنْيا ، وَهُوَ مَعْنى ما قالَ النَّبِى صلى الله عليه و آله فِكْرُ ساعَةٍ خَيرٌ مِنْ عِبادَةِ سَنَةٍ ؛
ياد مرگ ، شهوتهاى سركش را در درون آدمى مىميراند ، ريشههاى غفلت را از دل برمىكند ، قلب را به وعدههاى الهى نيرو مىبخشد ، به طبع آدمى نرمى و لطافت مىدهد ، نشانههاى هواپرستى را دَرهم مىشكند ، آتش حرص را خاموش مىسازد و دنيا را در نظر انسان كوچك مىكند ، و اين است معناى سخنى كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرموده : يك ساعت فكر كردن از يك سال عبادت بهتر است » . « 2 »
در يازدهمين و آخرين نكتهء حكيمانه مىفرمايد : « آنكس كه بداند گفتارش جزء اعمال او محسوب مىشود سخن كم مىگويد مگر در آنجا كه به او مربوط است » ؛
( وَمَنْ عَلِمَ أَنَّ كَلَامَهُ مِنْ عَمَلِهِ قَلَّ كَلَامُهُ إِلَّا فِيَما يَعْنِيهِ )
. بسيارند كسانى كه هرچه بر سر زبانشان آمد مىگويند و چنين مىپندارند كه سخن ، باد هواست و جايى ثبت نمىشود در حالى كه سخنان انسان
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 131 ، ح 13
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 6 ، ص 133 ، ح 32